Tổ quốc ta con tầu cháu vẽ

By DƯƠNG HƯỚNG

Patroling under in the sunset

Cảnh biển đảo Trường Sa: Ảnh Sưu tầm "Cảnh đẹp Trường Sa"
Tổ quốc ta con tàu cháu vẽ


Trương Thiếu Huyền

Tổ quốc ta con tàu cháu vẽ
Hoàng Sa Trường Sa hai cánh buồm đỏ
Lớn lên cháu làm thuỷ thủ
Thái Bình Dương đón gió
Như cha ông ra khơi
Lạc Long Quân cùng 50 người con xuống biển
Từ bến Bình Than đại thắng Bạch Đằng
Từ đảo Lý Sơn những thuỷ binh lấy thân mình ghìm thành cột mốc


Tổ quốc ta Chim Việt cháu vẽ
Hai cánh vỗ Hoàng Sa Trường Sa
Ngang đỉnh Trường Sơn phóng tầm biển cả
Cháu sẽ nghe tiếng thét của bà Triệu Thị Trinh trước hoạ xâm lăng
"Ta muốn cưỡi cơn gió mạnh đạp luồng sóng dữ chém cá kình ở Biển Đông!"
Cháu sẽ hiểu vì sao Trần Quốc Toản bóp nát quả cam
Vì sao tre làng Ngà kết thành chiến luỹ!

Tổ quốc ta hình chữ S cháu vẽ
Hoàng Sa Trường Sa những dấu chấm linh hồn
Cháu ơi không thể mất linh hồn Tổ quốc
Hồn Tổ quốc trong trái tim yêu nước
"Nam quốc sơn hà Nam đế cư!"


Tổ quốc ta cháu vẽ là gì có thế hoa sen
Những cánh sen Hoàng Sa Trường Sa yêu dấu
Nâng trên tay đoá sen Tổ quốc
Hương sen sẽ mách cháu phải làm gì
Mỗi khi Tổ quốc lâm nguy!

                                                              0h04 ngày 14.5.2009
và Trường Sa của chúng ta...
 

More...

Mị Lực

By DƯƠNG HƯỚNG

 

Truyện ngắn của Nguyễn Hiệp:

MỊ LỰC

Uống đại dương no cứng nỗi ham mê

Vẫn chết khát bụng người nhai đá tảng

Bốp... Bốp... Có một bệnh nhân tâm thần chốc chốc lại vỗ hai tay vào nhau miệng lại lầm bầm: "Vì tao tao phải đánh mày vì mày tao phải đánh mày đánh tao..." Thoạt đầu chẳng ai hiểu bệnh nhân tên O này muốn nói gì sau một lúc mọi người mới ồ lên: A là vỗ muỗi. Chính vì câu đố buồn cười ấy của O mà trong bệnh án có ghi thêm "dị ứng với muỗi" rồi lại thấy thêm dòng gạch nối "muỗi chứ không phải mũi". Ai đọc trang bệnh án này cũng phì cười vì sự lẩm cẩm của vị bác sĩ tâm thần nhưng ai đã từng ở bệnh viện lúc ấy thì thấy thương cho ông bác sĩ già suốt ngày bị "tra tấn" bởi những câu chuyện muỗi giấc mơ muỗi quái dị của bệnh nhân tên O này. Có thời điểm tưởng O hết bệnh vị bác sĩ đưa cho O một trang sách tiếng Anh O đọc rành rẽ giọng chuẩn Luân Đôn làm cho vị bác sĩ gật gù liên tục. Bác sĩ hỏi chuyện thiền trúng đài O phát một thôi một hồi những hiểu biết sâu sắc không chê vào đâu được. Cũng vì câu nói tỉnh táo của O: "Thiền giúp uốn nắn đặc tính dân tộc và văn hoá" mà vị bác sĩ chắc ăn O hết bệnh. Khi O bước ra cửa ông còn nhận xét : "Thành phần của nông dân miền Nam thật phức tạp trước khi mặc áo nâu họ mang áo trắng cổ cồn quá nhiều người như vậy..."

Đầu giờ chiều vị bác sĩ đem giấy xuất viện đến cho O thì không thấy O đâu cả bác sĩ nhìn xuống gầm giường thì phát hiện ra O đang thu mình một góc.

-Anh làm gì ở đó?

-Suỵt suỵt... Để cho mấy con muỗi tìm chết cha nó luôn...

Vị bác sĩ lắc đầu cất tờ giấy xuất viện vào túi. Trong cái lắc đầu của vị bác sĩ có sự thất vọng có cả nỗi buồn thương những gì bệnh nhân O đã trải qua buồn thương cho cả những giấc mơ kì dị mà ông đã nghe bằng cả tấm lòng khi chính O kể lại vào những ngày đầu óc tỉnh táo.

&

...O lôi cái bàn ủi "con gà" trong góc bếp ra dốc dốc tay trút hết lớp tro bụi tẩn mẩn tỉ mỉ lau cái khớp nắp hình đầu con gà bằng đồng đã rỉ xanh hì hụi ngồi quạt mấy cục than cho hừng đỏ công việc mà hơn hai mươi năm nay ông chưa lần nghĩ tới. O hất nắp đầu gà đánh trốc một tiếng vừa nghĩ: "Chà rồng lại mời tôm đến nhà chuyện lạ đây." Vừa đè mạnh tay đưa cái bàn ủi qua qua lại lại các nếp nhăn của chiếc sơ mi "si- đa" mới mua mùa lúa trước O vừa nghĩ ngợi lung trong đầu. O khoác áo vuốt thêm mấy lần vạt cho phẳng rồi băng bờ ruộng qua khu toà nhà cao lớn sáng trưng ánh điện.

-Ô người anh em hàng xóm với nhau bao nhiêu năm...

-...Nhà lớn ngạch cửa cao...

-Ôi của nả phù du láng giềng tối lửa tắt đèn có nhau. Chẳng qua anh...  Thôi mời mời...

-...

... - Mây xứ mình lạ thiệt đó! Đêm mà mây cứ mồn một như giữa ban ngày. Tui gọi nó là mây Niết bàn anh thấy được hông? Hắn nói. O ậm ừ. Không phải là không có gì trong đầu nhưng O mang máng ngờ cái lõi của chuyện mời mọc này chưa được nói ra. Khi hắn gọi thứ mây hồng ở đây là mây Niết bàn thì O định cãi lại: Niết bàn là cõi không còn tham sân si sao lại ví kì cục vậy được nhưng rồi chính O cũng đã tìm được cách lí giải theo hướng ma ma Phật Phật của hắn thật ra thì do nhiều đêm ngồi một mình O cũng thường ngắm mây hồng bay trong đêm.

...Mây hồng trôi trong đêm là thứ phù hoa hơn tất cả các loại phù hoa có lần ngồi bó gối ngước lên bầu trời O đã lẩm nhẩm hát một đoạn như vầy: "Cho mây ươm tóc em nồng /Tình yêu tắm trong mây hồng..." nhưng rồi thả trôi ánh mắt mình hồi lâu theo những mảng sắc hồng hồng anh ánh đó O chợt  xấu hổ vô cùng vì cái tính trời trợt bẩm sinh của mình đến mức nhầm lẫn thứ màu mỡ giả tạm thứ phong lưu mượn hồn độc hại với nhẹ hồng buổi sớm với rung động đầu đời với đôi môi nồng nàn lãng mạn đẹp đẽ nhất kiếp nhân sinh. Mây hồng ở đây là loại mây xà xuống thấp do ánh đèn của hàng chục ngàn bóng điện tròn bảy lăm oat đồng loạt hực lên cả đêm mà hồng hồng đỏ đỏ vàng vàng mà biến ảo hư hư thật thật bởi vậy sắc của nó mới vừa giả tạo vừa bợm bãi đe doạ làm sao hình của nó mới vừa hào nhoáng vừa  rỗng xốp đến kẻ dại nhất cũng sinh lòng nghi ngờ hồn của nó lờ đờ trôi thấy đó mà như là chẳng có. Nó là ngọn lửa đã tắt. Nó sinh ra từ hư không (hư không chứ không phải tính không) và đang lừ lừ bay về hư không như một xác tro không hơn không kém. Vậy mà hắn gã trọc phú mới đi đâu ngồi đâu cũng xưng danh nhà thơ ấy cứ huyên thuyên.
Chỉ miền quê rặt chó ăn đá gà ăn muối mái tranh vách đất u u ám ám... mà rồi đột ngột xôn xao nhà nhà người người chong điện sáng trời sáng đất mật độ hạ bình điện trong nháy mắt đã hình dung biểu đồ dâng một cột đỏ lòm lòm cao nhất nước xe xe cộ cộ rồ rồ ăn chơi bia bọt tiệc tùng chung chi mánh mung phe cánh thủ đoạn rục rịch trắng đêm ... mới có loại mây hồng lờ lờ sáng bầu trời khuya. Màu mây loại mây ấy chưa thời nào chưa nơi nào trên trần gian này đường đường chính chính trình diễn trên bầu trời đêm lâu vậy. Phàm thứ gì màu mỡ giả tạm qua nhanh thì người đời gọi phù hoa vậy mà mây hồng ở đây thì hắn lại xem là mây Niết bàn: rung riêng rủng riểng trắng nói đen còn được thì bài ca con cá mây Niết bàn nghe sặc luận điệu ru dụ có gì là lạ những gã "nhà thơ" địa phương như hắn xét cho cùng chỉ là những thứ trang sức đầu sai hoặc dùng mỹ từ "thơ" chỉ một mục đích là "cho sang" (nghe nói có người trong hai năm đã viết được chín trăm bài thơ gửi đăng khắp các tờ tin từ cấp huyện cho đến cấp ngành nghề có người nhờ hai tiếng nhà thơ mà thăng quan tiến chức như diều gặp gió có kẻ trọc phú mở miệng là "cánh nhà thơ tụi mình"... Kiểu "nhà thơ" nhan nhản các chiếu nhậu) họ không đáng để tranh cãi. O thầm nghĩ vậy rồi đưa tay phẩy một cái vào khoảng không.

Uống hết hai bình trà với đủ thứ chuyện trên trời dưới đất. Hắn huyên thuyên. O ậm ờ. Mấy lần nhìn vói xuống bếp hắn mới hắng giọng: Xong chưa bây? Dọn cho bác O với tui mâm đặc biệt nha dọn thẳng ngoài hiên này cho mát! Vợ hắn lật đật bưng mâm chén bước lên thơn thớt nói cười chợt mắt bỗng lấm la lấm lét mặt cúi gầm xuống đất. O đã thấy được thái độ ấy nhưng chưa biết nó là gì. Mùi thịt thà xà lách bánh mì bay thốc lên mũi O cố kềm chế để không phải nuốt nước miếng.

Hắn tự tay nhấc chiếc chảo dày đặt lên bếp ga đổ dầu ăn vào chảo vừa bốc lên mấy sợi khói hắn gắp hai miếng thịt bò bỏ vào xèo xèo đẩy qua đẩy lại. Hắn nói: Món bò bít tết này phải làm tới đâu ăn tới đó mới ngon. O đã nuốt trôi ba miếng ly rượu Tây đã làm hai má O nóng bừng O mới hỏi "Nay có chuyện gì mà thịnh soạn thế này?" "Có gì đâu hàng xóm láng giềng chiều chiều lai rai với nhau tí chút thì nhầm nhò gì mà thịnh với soạn."...

Khi đã ngà ngà lâng lâng hắn đưa O ra cổng vừa vỗ vỗ vai hắn vừa thì thào: Tôi chỉ cho anh bí quyết làm thịt bò cho mềm nghen: Một chút chanh anh nhớ chưa còn hầm thì phải là ổi non chua chát nó mới mềm chua chát nó mới...mềm... Hắn vỗ vai O một cái thật mạnh rồi cười hề hề quay vào nhà.

Mấy lần lên bờ xuống ruộng cuối cùng O cũng lảo đảo đặt chân lên đất nhà. "Chua chát nó mới mềm" sao hắn lại nhấn mãi cái câu ấy? Chợt có linh tính điều gì đó chẳng lành O phăm phăm tiến về phía chuồng bò nhà mình. Lẽ ra O phải nghe tiếng cạ cạ vào chuồng của con Khú mới phải sao lại im lặng? O rút khúc cây cài cửa. Con Khú nằm bẹp một góc chuồng. Chân O dẫm phải thứ gì sền sệt như bùn. Máu! O dụi mắt liên tục rõ ràng là máu...

&

Cuộc đời O nghĩ cũng tủi thân thật ba chìm bảy nổi chín lênh đênh. Lúc còn nhỏ thì tức tối lồng lộn với bọn bạn bè trẻ con cứ theo trêu chọc bằng cái câu hỏi khốn kiếp "Ai đi đó?" rồi nói lái lại là "O đi..." chỉ vậy mà suốt thời niên thiếu lúc nào O cũng như người ngứa gan sẵn sàng cà khịa với bất cứ ai. Lem luốc lớn lên giấc mơ nào cũng thấy mình đóng vai người hùng kẻ giàu có được thiên hạ ngưỡng mộ nghiêng mắt lặng người nhưng mải chỉ trơ những bước chân khập khiễng té trượt chúi nhũi bữa đói bữa no giờ lại ánh hồng tàn tro mị lực đảo chao bám riết hành hạ trong đầu. Từ ngày nghe được ba tiếng Mây - Niết  - Bàn lòng chợt bất an nửa muốn cãi lại cái gã nhà thơ trọc phú mở miệng là văn nhã xập xoè nửa hy vọng tìm ở đó sự quyến rũ lý giải khác: Có thể Niết bàn ở đây được hiểu là cách nói theo kinh nghiệm nội tâm. O trách mình sao lại không biết trong lịch sử thiền cũng đã từng có cách nói "Cầu trôi chứ nước không trôi" phi lý và mâu thuẫn này? Có lẽ tay nhà thơ lừa bịp mua đất của O nói những điều phi lý một cách đầy lý lẽ? Rồi O muốn xét lại mình O phỉ báng mình coi ba cái lý sự cùn ba cái chữ sĩ trong đầu có phải là thứ vô dụng ác độc giam hãm tù đày mình lâu nay.

Vì muốn mua mấy mảnh ruộng và lô vườn liên canh liên cư mà hắn đành đoạn cho người thẻo mông con bò Khú để tách O ra khỏi mảnh ruộng của mình. Bữa tiệc thịt bò bít tết ấy đã làm O chết điếng cả năm trời chẳng làm ăn gì được O đã khóc hết nước mắt. Nhớ lại đêm ấy O ngồi ôm ngang cổ con Khú suốt đềm mắt dại chằm chằm nhìn muốn đục chém màn đêm cho hả giận. "Khú ơi! Là Khú ơi! Mày có tội tình gì đâu!?" Đến nửa khuya thì O cũng gào rú được một thôi một hồi. Con Khú đã gắn bó với O trên mảnh ruộng sớm sớm chiều chiều như hình với bóng hỏi làm sao không buồn thương cho được. Cứ nhìn cái lưỡi cày rỉ sét lỗ chỗ vàng bơ vơ bất động nắm một góc hiên là không cầm nước mắt. Mỗi lần rơi nước mắt là mỗi lần hình ảnh cặp mắt lấm lét của vợ hắn lại hiện lên làm cho người O căng lên nóng bức không chịu nổi... Cuối cùng lòng thù hận cũng nguôi ngoai bởi làm gì hắn thì thật tình O cũng chẳng dám làm gì phạm pháp đành ngậm chát nuốt chua mà bán tất cả ruộng vườn hương hoả ông bà để lại cho hắn. Đôi lúc nhớ lại mọi chuyện O còn cám ơn hắn nhờ hắn mớm cho viễn cảnh "phi thương bất phú" mà anh mới có ý tưởng độc đáo riêng mình. O mang tiền bán đất đi thuê một lô mặt đường O gò lưng đi gom lượm khiêng vác thồ mấy chục phiến đá vảy đủ hình thù trốc ra vương vãi dưới chân núi mướn thợ may hàng chục bộ nhục bồ đoàn áo nâu mở quán cà phê Thiền với mong muốn giúp người tĩnh tâm quên đi sân hận ham muốn O quá ngao ngán với những chiếc bóng người mọi tầng lớp đang xoèn xoẹt lao đi cuồng dại mê đắm với bụi đường bụi tiền bụi tham bám dính bụi ác dày trơ ngoài kia quá ngao ngán với bao thủ đoạn ác độc chiếm đất chiếm nhà của bọn trọc phú mới. O muốn xả và cũng muốn mọi người cùng xả nhưng O đã nhầm con người ở đây chỉ chiếc bè trôi chở chống lòng tôn sùng của nả bạc tiền đang mê cuồng trôi với cuộc đời bão dông. Thời của những thói mạt tâm. Quán khai trương cả tháng vẫn vắng như chợ bà Đanh lỗ trắng mắt lại còn bị người ta chửi cho ê mặt: Vớ vẩn uống cà phê để bàn chuyện làm ăn để bạn bè tán gẫu để giết chết thời gian... sao thiền được. Dù O ra sức thuyết giảng giải thích cũng không ai nghe. O nói: Ngồi tĩnh tâm với ly cà phê sẽ giúp mọi người đánh thức sức mạnh vốn có bên trong mình. Họ bịt tai bịt mắt bịt miệng.

Lời nói của O gió thổi bay đi. Thiền quán của cũng tan như bọt nước. Từ ngày cất những chiếc áo nâu và những chiếc nhục bồ đoàn vào một góc nợ nần O chuyển qua mở trại bia lộ thiên ven con đường vào Lũng Say này những đêm vắng khách O thường nhìn mây hồng bay lâu dần thành thói quen O đâm nghiện loại mây phù hoa này mới hết nước nói. Khách quen ở trại bia thường ngồi ngập vào những buổi chiều chỉ là cán bộ công nhân viên chức và các tay mánh mung buôn bán chung chi lần đầu tiên O thấy gã nông dân xuất hiện ở đây mà lại uống "lầy" không biết bao nhiêu là vỏ bia vương vãi quanh bàn quanh chân. Thoạt đầu gã uống và nói chuyện trâu bò heo gà thanh long gạo đậu:

-Hai răng trưởng thành chính giữa mọc bằng hai răng sữa áp vừa rụng nó hai năm tuổi. Tôi nói  sai tuổi trâu mới là lạ...

...- Thanh long năm nay được giá cái xứ chết đói đến nơi bo bo mì lát muôn năm tự dưng lại được trời cứu đói...

Sau đó gã tự kể chuyện của mình rồi gã khóc rồi gã hát như bị rượu xô rượu đẩy tẩu hoả nhập ma sa đà trẻ nhỏ. Gã này uống bia nhiều đến nỗi O nhìn mà say theo. Cũng có thể trí tưởng tượng của O có vấn đề nhìn gà hoá cuốc còn đỡ đằng này lại nhìn một nhoè thành ba O thật sự thấy trên cái bàn ấy có ba người ngồi O nghe rõ ràng họ nói chuyện với nhau họ hát với nhau. Ba con người rõ ràng: I Ư và Ơ O đặt tên cho họ như thế cũng vì những lời hát  phát ra mang sắc thái dân ca đủ cả ba miền:

- Đẹp như trong mộng ì ì ì ì ì... Í...i... ì...

-Say... Say ...Trời đất lăn quay...ứ... ư... O ởng tượng ra người bên cạnh vừa ngã nghiêng ra bộ ra tịch vừa đưa tay định dìu người có giọng hát i i kéo nhựa ấy thì bị nhét ly rượu vào tay.

-Kể từ biết uống tới giờ tớ uống đã hơn ba chiếc thuyền lớn... chở đầy rượu...i...i... Say hả? Say này... Này rót... uống nhá... nhá... Trăm phần trăm... Dzô đi! Dzô...í...ì...i... Người tên I dừng lại đột ngột ly rượu rơi xoảng xuống nền gạch. I cũng rơi người xuống ngoẹo đầu qua thành ghế rồi lịm nhanh như nhúm than cây sến cây sơn vốn chẳng giữ lửa lại vừa bị hất đúng một thùng nước đầy chỉ kịp xèo cái đã nguội lạnh người I bây giờ chưa đến mức như món đông sương nhưng ẹo oặt nhũn nhoẹt một bị thịt chợ chiều. Kẻ vừa chịu đựng cú ép trăm phần trăm đưa chân trượt trên vỏ chai ngã sượt khỏi bàn lại lồm cồm vịn ghế khom lưng xốc nách bạn nhậu. Người ngồi lầm lì nãy giờ cứ đưa ly lên là nốc cạn ở ghế bên kia đủng đỉnh nhấc từng chân ra khỏi ghế rồi vừa bước tới nhét vội tà áo của người say vào quần vừa ngước cằm lắc lắc chợt phồng gân cổ mà lên câu vọng cổ mùi mẫn: Lan ơi... Sao đành cắt đứt dây chuông... Ánh điện đường mới mắc của thị trấn Lũng Say hắt bóng họ đổ dài mỗi lần họ nghiêng chao sát đất bóng chợt ngắn lại tiếng ư ư ơ ơ nhề nhệ trôi theo họ như những đám mây chứa âm thanh mớ âm thanh chẳng nghĩa lý gì. O bực mình vì người khác uống mà sao mình lại say rõ ràng O đã mang thật sự đầy đủ các triệu chứng của người say. Tím chi tím tái tím tê (ơ ơ) tím xanh tím mét (ơ) mắt mê tối sầm. Tím gì như thịt da thâm trận đau hôm trước tím bầm hôm sau...(ớ...ơ ...ơ...). Lúc Ơ bước xiêu vẹo bên đường O mải nhìn theo không buồn dọn quán. O hiểu ra: Khi người ta đau người ta thường hát hò kiểu đó. Con đường của thị trấn Lũng Say về khuya hiu hắt khó tả chợt O rợn lạnh trong người vừa thụt lùi vào quán O vừa rùng mình thấy các đám mây hồng đang chuyển sang tím rịm một góc trời.

&

...Đêm thứ nhất sau khi bán đất cho hắn O nằm mơ thấy mình bị róc đi hai mông đít máu chảy ra lênh láng một mép ruộng không thấy đau nhưng mất hết sinh lực tay chân không buồn động cựa ruồi bu không đuổi nổi.

Đêm thứ hai O lại nằm mơ thấy một hình hài da bọc xương đang gục gặc di chuyển trên một bãi cỏ gai.  Đến gần thấy bộ xương quen quen giáp mặt hoá ra bộ xương đó chính là mình.

Đêm thứ ba vừa nhắm mắt là O chìm vào vùng trời đầy mây hồng O vừa lao theo những đám mây sặc sỡ là là bên trên tầm tay với chợt O sựng lại vì phát hiện những cơn gió đang xuyên qua người mình gió lạnh buốt gió xuyên qua tim những sợi gân máu treo nối lửng lơ đầy ngay trong cơ thể O đưa tay rờ rẫm khắp thân mình chỗ nào O cũng chạm phải những khúc xương xương cứng đơ lạnh ngắt như xương của lễ Sang cát của ngày bốc mộ. Trong đám mây hồng chợt xuất hiện hàng đàn muỗi khổng lồ tiếng "vo ve" rền rền góc trời muỗi núp bóng trong sắc mây hồng những cặp chân cao khều lòng khòng khua động chúng đông đến mức làm cho những đám mây như phình ra. Quái vật muỗi! Những con muỗi có cặp mắt kép đe doạ. Xúc tu của chúng rất nhạy với mùi mồ hôi của con người. Vừa thấy một đám đông áo nâu đang cày bừa trên đồng ruộng đàn muỗi mừng quíu âm thanh "vo ve" của chúng nghe rộn ràng nghe xôn xao như kiểu đám người dự tiệc. O cứ trố mắt nhìn ngỡ có loài muỗi mới chuyên hút mồ hôi người không phải hút máu truyền bệnh sốt rét như loài A- no- phen. Chúng quần tụ trên đầu những người nông dân như những chiếc máy bay những chiếc xúc tu nhạy cảm mồ hôi huơ huơ đánh mùi. Bầy muỗi liên tiếp phát ra những tiếng "vo ve" rền trời rền đất. Họ đã dừng tay cày dừng tay cấy họ quay đầu nghe bên phải quay đầu nghe bên trái họ đứng yên miệng nở nụ cười thật tươi khuôn mặt họ rạng ngời rồi cùng kéo nhau đi về một hướng theo sự điều khiển của tiếng "vo ve" trên bầu trời. Ngay lúc những người nông dân đang vui mừng thì những cái vòi khổng lồ của bầy muỗi căng ra chúng đồng loạt lao xuống đồng ruộng xanh um lao xuống những khu vườn trù mật. Thoạt đầu O cứ tưởng những người nông dân đã nghe theo những âm thanh hướng dẫn đúng đắn hấp dẫn nào đó giờ lại thấy những chiếc vòi muỗi đồng loạt hút bụng chúng căng phồng lên từng giây một. Những người áo nâu đang vui vẻ đi với nhau như sau một ngày cần lao cực nhọc chợt chao đảo ngã nghiêng. Có người té sấp. Có người té ngửa. Đất dưới chân họ bời bời vườn ruộng cò bay thẳng cánh chợt thụt dần thụt dần rồi biến mất họ chơi vơi rơi chơi vơi lộn đầu xuống cứ thế tất cả đều rơi thẳng những vật rơi cùng phương. Bầy muỗi hút đất càng lúc bụng càng phình to có con đã lặc lè vẫn còn cố hút. Tiếng "vo ve" vui mừng rền động át cả tiếng kêu rú của những người áo nâu. O cũng nhắm mắt rơi cùng phương với họ. Nỗi sợ hãi làm mồ hôi lạnh tuôn túa giọt giọt hai bên thái dương. Chợt O mở mắt trừng trừng xuống đáy thẳm. O hét lên một tiếng kinh hoàng rồi giật mình tỉnh giấc. Hoá ra chỉ là cơn ác mộng. Bây giờ đang là đêm. O lại đưa tay vỗ muỗi. Bốp. Và bốp. Và... bốp... nữa... không... thôi.

Chân núi Tà Cú 3/2009

NH

         

More...

Tổng Vân Hải...

By DƯƠNG HƯỚNG

 

Tæng V©n H¶i- M©y n­uíc th× cßn
c¸t th× ch¾c hÕt nay mai ?

                                                                                    Bót ký cña Träng Nh©n

Chóng t«i ®Õn ®¶o Quan Lan vµo ®óng ngµy thø s¸u 13 (th¸ng 3) mét ngµy mµ c¶ ta vµ t©y ®Òu kþ cho lµ ngµy xÊu. C¸i thø duy t©m Êy nã ¸m ¶nh t©m lý nhiÒu ng­êi vµ sau sù viÖc ®· tr«i qua ng­êi ta th­êng hay soi l¹i vµ rót ra bµi häc tæng kÕt ®¸nh gi¸. T«i th× kh«ng thÕ vµ mét hai ng­êi n÷a trong ®oµn kh«ng thÕ. §ã lµ mét ngµy víi nhiÒu Ên t­îng tèt ®Ñp víi sãng giã biÓn kh¬i víi nh÷ng th¾ng c¶nh mª hån víi c¸t tr¾ng vïi ng­êi vµo c¸t ®øng dËy lµ s¹ch tinh vµ n÷a víi mét t©m tr¹ng " tho¸t x¸c" nh÷ng g× bÊn bói bôi ®êi ë ®Êt liÒn. Mét ngµy ta ®­îc sèng víi thiªn nhiªn mªnh mang.

 Cã lÏ t«i kÓ l¹i chuyÕn ®i ng¾n ngñi nµy víi mét nh·n quan néi hµm cña x· héi ®­¬ng ®¹i. C«ng ty Viglacera V©n H¶i cã mét con tµu gäi lµ "cao tèc" lín b»ng mét con thuyÒn tr­êng 21 nghe ®©u s¾m nã còng gÇn hai tû ®ång. Tµu ®ç trong vÞnh nã còng hoµnh tr¸ng vµ xem nh­  còng gäi lµ duyªn d¸ng tr­íc hµng tr¨m  con tµu trªn vÞnh H¹ Long. Nh­ng h«m Êy nã ra biÓn giã bÊc cuèi mïa biÕn nã thµnh mét chiÕc l¸ chao ®¶o tr­íc nh÷ng c¬n sãng míi ë cÊp 9 cÊp 10. Trong c¶ hµnh tr×nh lóc nµo nã còng cø nh­ muèn ch×m xuèng gi÷a biÓn kh¬i mï mÞt sãng giã. NhiÒu ng­êi cßn gi¬ hai tay lªn trêi ®· nãi ®iÒm gë hay m¬ vÒ c¸c nµng tiªn ë cung vua Thuû TÒ. Sãng ®­a c¸c gi¸c quan cña chóng t«i trén lÉn vµo nhau nh­ lµm ném rÊt Ýt ng­êi cßn kháe m¹nh ®Ó nhËn biÕt c¸i c¶m gi¸c m¹nh. Mét sè ng­êi lµ con g¸i khi cã chuyÖn g× nÆng nhäc lµ liÒn xÕp vµo d¹ng ­u tiªn ph¸i yÕu vËy mµ hä lµ nh÷ng ng­êi khoÎ m¹nh h¬n c¸nh mµy r©u bæn tÝnh hay không khiÖng tù cho m×nh lµ ph¸i m¹nh. ThÕ míi biÕt con g¸i hãm h¬n con trai mµ sè l­îng ph¶i tÝnh lµ c¶ giíi. Däc ®­êng tr­íc sãng giã h¬n giê ®ång hå hä kÓ chuyÖn hä t¸n rãc hä chäc giËn ng­êi khoÎ c­êi ch¶y n­íc m¾t ng­êi yÕu kh«ng biÕt qu¨ng m×nh vµo ®©u cho nã tho¸t ®­îc c¸i c¶nh say sãng. Sãng biÓn ®· gieo vµo ai th× c¸i Ên t­îng Êy cø nhí m·i ch¼ng dÔ g× xo¸ ®­îc trong ®êi.

V©ng sãng vµ giã ®ã lµ Ên t­îng ®Çu tiªn khi ®Õn th¨m ®¶o Quan L¹n huyÖn V©n §ån tØnh Qu¶ng Ninh. ChuyÖn sãng giã th× chØ cã nh÷ng ng­êi sèng trong ®Êt liÒn quan t©m cßn ng­êi sèng ë ®¶o th× xem ®ã nh­ chuyÖn tÊt nhiªn. Hoµng §øc H­ng anh sinh ra vµ lín lªn ë ®¶o Quan L¹n. Anh hiÖn ®¶m ®­¬ng chøc vô tæng gi¸m ®èc c«ng ty cæ phÇn viglacera V©n H¶i. Anh cã n­íc da ®en s¹m g©y g©y mïi n¾ng giã cña ng­êi vïng biÓn giäng nãi cø nh­ muèn më toang c¶ trêi ®Êt. Gi÷a biÓn kh¬i ai nãi to nhÊt th× vÉn cßn lµ rÊt nhá so víi sãng so víi giã. Nh­ng anh Cao QuÝ Phä nguyªn lµ tæng gi¸m ®èc c«ng ty nµy ®· thæi giã vµo löa. N¨m 2000 Nhµ n­íc phong tÆng danh hiÖu Anh hïng lao ®éng cho c¸ nh©n anh. N¨m 2002 Nhµ n­íc phong tÆng danh hiÖu Anh hïng lao ®éng cho tËp thÓ c¸n bé c«ng nh©n viªn c«ng ty. TiÕp n÷a lµ c¸c hu©n ch­¬ng lao ®éng h¹ng ba h¹ng nh× dµnh cho c¸c " vÞ l·nh ®¹o c«ng ty kÓ c¶ lµ chñ tÞch c«ng ®oµn doanh nghiÖp". Mét doanh nghiÖp chØ cã khai th¸c c¸t tù nhiªn 200 ngµn tÊn/n¨m chõng mét tr¨m bèn m­¬i ng­êi lao ®éng mµ cã ®­îc nh÷ng thµnh tÝch nh­ thÕ lµ ®Æc s¾c nhÊt ë trªn ®êi.

Vµ n÷a doanh nghiÖp nµy rÊt l¾m l·nh ®¹o gi¸m ®èc xÝ nghiÖp gäi lµ gi¸m ®èc bÐ vµi ng­êi c¸c vÞ ch¸nh phã gi¸m ®èc c«ng ty gäi lµ tæng gi¸m ®èc phã tæng gi¸m ®èc còng vµi ng­êi. Doanh thu c¶ c«ng ty chØ b»ng mét ph©n x­ëng s¶n xuÊt nhá ë mét n¬i kh¸c ngay trong tæng c«ng ty Viglaceara chø ch­a nãi tíi ngµnh kh¸c. Mét doanh nghiÖp t­ nh©n doanh thu vµi ngµn tû ®ång còng chØ cã vµi ng­êi trong bé m¸y l·nh ®¹o. NhiÒu gi¸m ®èc qu¸ khiÕn ai nÊy vÊt v¶ v× c¸i kho¶n nhí...

C¸t V©n H¶i vµ c¸t Cam Ranh næi tiÕng nguyªn liÖu dïng vµo viÖc chÕ t¹o kÝnh vµ c¸c vá bao b× thuû tinh. MÊy n¨m tr­íc c¸c nhµ m¸y kÝnh mäc lªn nh­ nÊm s¶n l­îng tiªu thô còng kho¶ng trªn d­íi 200 ngµn tÊn gi¸ b¸n trªn hai tr¨m ngµn ®ång tÊn. Cuéc sèng mäi ng­êi còng kh¸ gi¶ c¸n bé chñ chèt sµnh ®iÖu... Hai n¨m nay nhiÒu nhµ m¸y kÝnh ®ãng cöa hoÆc s¶n xuÊt cÇm chõng c¸t b¸n cho ai? Nh÷ng ng­êi hËu sinh l¹i cã t­ t­ëng kh¸c biÖt ng­êi tiÒn nhiÖm. §­îc biÕt nh÷ng tÊm hu©n ch­¬ng phong tÆng sau danh hiÖu Anh hïng lao ®éng hä kh«ng tæ chøc ®ãn r­íc. Theo hä "danh hiÖu Anh hïng lµ cao nhÊt hu©n ch­¬ng th× ®ãn r­íc lµm g× cho tèn kÐm nhµ n­íc ®ang h« hµo tiÕt kiÖm"? Nguyªn v¨n lêi tæng gi¸m ®èc c«ng ty viglacera V©n H¶i - Hoµng §øc H­ng béc b¹ch. Anh gîi nh¾c cho t«i nh×n l¹i mét vÊn ®Ò: " C¸i phÈm chÊt ®¹o ®øc cña nh÷ng ng­êi l·nh ®¹o c¸c doanh nghiÖp" thÕ nµo? Tõ h¹t c¸t ë gi÷a biÓn kh¬i xa ®Êt liÒn nh­ ch­a tõng ai biÕt ®· biÕt nãi. NhËn thøc x· héi vÒ bøc tranh thùc tr¹ng " vÊn ®Ò phong tÆng c¸c danh hiÖu" ®· cã thªm nhiÒu nh÷ng vÝ dô ®au lßng. Mäi ng­êi hiÓu ®­îc c¸i ch©n t­íng vµng thau lÉn lén lµ nhê giã nhê r­îu ë ®¶o c¸t. ChuyÖn nh÷ng h¹t s¹n n¬i ®¶o xa vÉn lµ nh÷ng h¹t c¸t mµ th«i lÞch sö kh«ng bao giê g¹n s¹ch kh¬i trong ®­îc hÕt. Chóng ta hiÓu ®­îc b¶n chÊt thÕ lµ ®ñ råi. B©y giê chóng ta dµnh thêi gian ®Õn víi lÞch sö vµ th¾ng c¶nh thiªn nhiªn.

Vïng ®Êt nµy næi danh víi Th­¬ng C¶ng V©n §ån. B¹n muèn hiÓu thªm mét chót vÒ Th­¬ng C¶ng V©n §ån ch¨ng? §ã lµ mét dßng s«ng ë gi÷a biÓn kh¬i c¸ch ®Êt liÒn kho¶ng gÇn 60 km ®­êng chim bay. Gäi lµ s«ng v× s«ng cã hai bê bao bäc cßn biÓn th× chØ cã mét bê. S«ng ®­îc h×nh thµnh bëi hai d·y nói ®Êt cña hai quÇn ®¶o B¶n Sen vµ Quan L¹n chÝnh n¬i ®©y lµ th­¬ng c¶ng V©n §ån phån thÞnh tõ thêi vua Lý Anh T«ng 1149 vµ kÐo dµi ®Õn gi÷a thÕ kû thø 16 khi Phè HiÕn næi lªn thay thÕ. Dßng s«ng nµy cã tªn lµ s«ng Mang b¾t ®Çu tõ Cöa §èi vµ kÕt thóc ë Bê Lao. §©y lµ mét con s«ng quanh n¨m sãng giã y nh­ mÆt n­íc hå T©y ë Hµ Néi vµ gi¸ trÞ kh¸c n÷a lµ møc n­íc s©u trªn m­êi mÐt. Hai yÕu tè tù nhiªn nµy ®· t¹o ra Th­¬ng C¶ng V©n §ån. C¸c nhµ kh¶o cæ häc ®· kh¶o s¸t vµ t×m thÊy rÊt nhiÒu phÕ tÝch c¸c lo¹i ®ång tiÒn kim lo¹i cña c¸c n­íc T©y Nha Bå §µo Nha Ên §é Trung Hoa vµ nhiÒu n­íc kh¸c. Khèi l­îng phÕ tÝch chØ riªng lµ ®ång tiÒn kim lo¹i thu vÒ b¶o tµng còng ®Õn hµng tÊn vµo nh÷ng n¨m thËp kû 90. NhiÒu con tµu vá gç khi khai quËt lªn trong c¸c khoang tÇu cã ®ñ mäi vËt phÈm lµ hµng hãa sµnh sø kim lo¹i tån t¹i trong m«i tr­êng n­íc biÓn hµng mÊy thÕ kû. C¸c phÕ tÝch khai quËt tõ ®¸y s«ng vµ hai bê s«ng rÊt ®a d¹ng vÒ vËt thÓ cña nhiÒu nÒn v¨n hãa c¸c n­íc ph¸t triÓn cña c¶ ch©u ¢u vµ ch©u ¸ qua th­¬ng giao víi n­íc ta.

Dßng s«ng Mang còng lµ n¬i nhiÒu t­íng ®êi TrÇn ®· ®¸nh tan giÆc ph­¬ng Nguyªn M«ng trong ngh×n n¨m B¾c thuéc næi tiÕng lµ trËn tiÒn cña chiÕn dÞch B¹ch §»ng Giang lÞch sö do t­íng TrÇn Kh¸nh D­ chØ huy. D©n lËp ®Òn thê vÞ t­íng ngay gÇn Bê Lao nay thuéc x· Minh Ch©u.

Khu vùc quÇn ®¶o V©n §ån cã trªn s¸u tr¨m hßn ®Òn ¶o lín nhá cã tªn gäi n»m trªn mét diÖn tÝch kho¶ng 551 33 km vu«ng ®Þa thÕ hiÓm trë luång l¹ch phøc t¹p hang ®éng nhiÒu vµ quy m« lín h¬n vÞnh H¹ Long gÊp nhiÒu lÇn. NÕu ®Æt vÞnh H¹ Long lµ c¶nh tiÒn th× vÞnh B¸i Tö Long ph¶i lµ hËu c¶nh phong phó vÒ ®ñ mäi ph­¬ng diÖn c¶nh quan ®Þa lý kinh tÕ m«i tr­êng v.v... Riªng vÒ ®Þa lý th× rÊt Ýt ng­êi lµ du kh¸ch nhËn biÕt bëi hai vÞnh nµy liÒn kÒ nhau n­íc biÓn ®Òu mµu xanh thÉm møc n­íc thuû triÒu t­¬ng tù nhau møc n­íc vÞnh B¸i Tö Long s©u h¬n vµi mÐt bëi thÕ c¸c luång l¹ch vµo c¶ng Hßn NÐt Cöa ¤ng míi næi tiÕng thÕ giíi. Luång l¹ch qua vÞnh H¹ Long vµo c¶ng C¸i L©n bÞ than tr«i ®Êt tr«i tõ viÖc khai th¸c than tõ c¸c dù ¸n ®« thÞ lÊn biÓn. Khi thuû triÒu xuèng nh÷ng chiÕc xµ lan kÐo ®ôc ngÇu c¸t ®Êt ë ®¸y biÓn. Tµu biÓn vµo c¶ng C¸i L©n b©y giê khã kh¨n h¬n m­êi n¨m tr­íc rÊt nhiÒu. Dù ¸n n¹o vÐt luång l¹ch vµo c¶ng C¸i L©n do Côc Hµng H¶i chñ ®Çu t­ ®· hoµn tÊt møc n­íc luång l¹ch vÉn vËy. GÇn ba tr¨m tû ®ång mÊt tr¾ng qua sù viÖc nµy míi thÊu hiÓu thµnh ng÷ " §¸nh bïn sang ao" lµ nh­ thÕ nµo?

VÒ n­íc th× thÕ cßn vÒ giã th× sao? Kh«ng khÝ m­a hai vïng biÓn nµy lu«n kh¸c nhau lÊy ranh giíi tõ §Ìo Bôt chiÕu ra biÓn ®«ng theo d·y nói ®Êt thuéc quÇn ®¶o B¶n Sen th× ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt rÊt dÔ nhËn biÕt. ThÝ dô cïng trªn mÆt biÓn n¬i nµy m­a n¬i nµy n¾ng kho¶ng c¸ch kh«ng xa nhau vµi chôc mÐt. Ng­êi d©n biÓn hä hiÓu t­êng tá ®Æc ®iÓm ®Þa lý gi÷a hai vÞnh B¸i Tö Long vµ vÞnh H¹ Long. TÊt c¶ c¸c thuû h¶i s¶n d­íi biÓn còng kh¸c nhau do tÝnh chÊt m«i tr­êng n­íc biÓn cã ®é mÆn vµ c¸c chÊt dung m«i kh¸c nhau. ChÊt l­îng c¸c lo¹i h¶i s¶n mang ®Æc tr­ng kh¸c nhÊt lµ loµi nhuyÔn thÓ cã vÞ ®Ëm ®µ vµ th¬m ®­îm h¬n nh÷ng h¶i s¶n vïng kh¸c ë bê biÓn ViÖt Nam.  

Thó ¨n h¶i s¶n t­¬i sèng t¾m sãng trªn nh÷ng b·i c¸t tr¾ng ch¹y dµi chÝ Ýt vµi km. C¶m høng vÒ biÓn v« tËn. NÕu b¹n cã t©m hån thi sü th× kh«ng thÓ kh«ng tiÕt ra nh÷ng tø th¬ bÊt hñ. NÕu b¹n kh«ng cã t©m hån thi sü th× b¹n còng bay lªn tËn trêi xanh ®Ó c¶m thô phong c¶nh thiªn nhiªn cña biÓn lín. Nh÷ng b·i c¸t cø ph¬i m×nh gi÷a biÓn kh¬i tr«ng xa xa nh­ mét m¶nh tr¨ng h×nh l­ìi liÒm v« ý r¬i xuèng. §¾p c¸t kÝn ng­êi n»m trong c¸t giã vµ n¾ng cho b¹n mét c¶m gi¸c kh¸c l¹ søc khoÎ sinh s«i y nh­ nh÷ng c©u chuyÖn cæ tÝch.

Nh÷ng th¾ng c¶nh thiªn nhiªn ban tÆng ë huyÖn ®¶o V©n §ån d­êng nh­ vÉn nguyªn vÑn. VÞnh B¸i Tö Long vÉn m·i lµ mét bøc tranh thiªn nhiªn kú vÜ mµ c¸c thi sü cã ca ngêi m·i vÉn cßn míi vÉn cßn l¹. Hai ®¶o xa nhÊt cña huyÖn ®¶o V©n §ån lµ Minh Ch©u vµ Quan L¹n n¬i c«ng ty Viglacera V©n H¶i chiÕm gi÷ gÇn bèn tr¨m hÐt ta. Hä ®· khai th¸c líp c¸t mÆt trªn ®¶o víi ®é dµy chõng bèn n¨m mÐt. Toµn ®¶o nham nhë nh­ ng­êi mÆt rç. Kh«ng mÊy ai th­êng xuyªn ®Õn xem hä ®· lµm g× mµ th­êng nghe b¸o c¸o. H·y ®Æt mét phÐp tÝnh khai th¸c c¸t vµ viÖc hoµn nguyªn m«i tr­êng t¸c ®éng ®Õn xÊu m«i tr­êng phÐp tÝnh nµo cã lîi? Nãi tr¾ng ra hä kh«ng cã kh¶ n¨ng hoµn nguyªn v× bµi to¸n tµi chÝnh qu¸ ­ bÊt kh¶ kh¸ng. Nguyªn nh©n thÕ nµo th× xem l¹i nh÷ng c©u chuyÖn viÖc lµm th­êng ngµy ë huyÖn. B¹n ®Õn sÏ thÊy lßng ng­êi xãt xa v× sù tµn ph¸ m«i tr­êng. Hai ®¶o nµy vÒ ph­¬ng diÖn an ninh nã chÝnh lµ phiªn dËu tiÒn tiªu cña Tæ quèc. Khai th¸c c¸t c¸i ®iÒu mµ con ng­êi ®· lµm lîi nhá h¹i lín nÕu cã ®Èy m¹nh sù t¸c nh©n th× h·y lµm du lÞch sinh th¸i nã ®ång nghÜa víi m«i tr­êng vµ c¸c môc tiªu lín hÖ träng cña ®Êt n­íc. Tõ n¨m 1962 ®Õn nay líp c¸t trªn mÆt hä ®ua nhau khoÐt cßn ®ån cã c¸t ®en gi¸ trÞ gÊp hµng tr¨m lÇn c¸t tr¾ng. D©n khai th¸c doanh nghiÖp khai th¸c. Cã nh÷ng khu vùc nguyªn sinh «ng tæng gi¸m ®èc c«ng ty viglacera V©n H¶i - Hoµng §øc H­ng lÖnh khai háa d©n theo ai nÊy tung h« cho r»ng «ng lµ ng­êi Giêi. V× hµnh vi t¹o c«ng ¨n viÖc lµm cho d©n cã kh¸c nµo cö chØ PhËt Quan ©m Bå t¸t cho ¨n léc r¬i léc v·i. C¸t th× quý thËt nh­ng khai th¸c nã th× ai ®­îc h­ëng lîi? ThuÕ nhµ n­íc ­? Mét n¨m c«ng ty Vglcera V©n H¶i nép bao nhiªu thuÕ? H¹ch to¸n trong c¸i t­ c¸ch cña chñ doanh nghiÖp nh­ thÕ ch¾c chØ thu ®­îc thuÕ tµi nguyªn cßn thuÕ doanh thu ch¼ng ®¸ng lµ bao thuÕ lîi nhuËn tÊt nhiªn b»ng kh«ng hoÆc ©m. Nhµ n­íc vµ ng­êi lao ®éng c¸i ®­îc c¸i g× vµ mÊt c¸i g×? Ng­êi Giêi ®ang lµm g× ë ®¶o c¸t? Sù thËt kh«ng ai chèi bá ®­îc thËt ®au lßng. Chóng ta ®· b­íc qua nh÷ng thêi ®iÓm khã kh¨n vÒ kinh tÕ trµ ®¹p huû ho¹i m«i tr­êng sèng biÕt r»ng cøu nã ®· muén nh­ng cßn h¬n lµ kh«ng. Thiªn nhiªn cho chóng ta quÇn ®¶o Quan L¹n vµ Minh Ch©u réng h¬n chôc km vu«ng c¸t tr¾ng vïi ng­êi vµo ®øng dËy lµ s¹ch tinh. Rõng c©y Phi lao vµ sãng biÓn nh­ mét dµn hîp x­íng vÜ ®¹i suèt ngµy ®ªm cÊt lªn b¶n t×nh ca t×nh yªu bÊt hñ. Mét giÊc ngñ trong n¬i ®¶o xa nã nãi lªn tÊt c¶. C¸i b¶n b¸o c¸o khai th¸c c¸t ®­îc bao nhiªu cña c¸i doanh nghiÖp Viglacera V©n H¶i kia nã nh­ h¹t bôi v« nghÜa chØ g©y cho ng­êi ta khã chÞu nÕu kh«ng quy xÐt ®ã lµ mét b»ng chøng vÒ téi ph¹m tr­íc thiªn nhiªn. H·y chÊm døt viÖc khai th¸c c¸t trªn c¸c ®¶o ë vÞnh B¸i Tö Long vÞnh H¹ Long.

...Tæng V©n H¶i dï ®Õn cã mét ngµy sau h¬n hai m­¬i n¨m gÆp l¹i nh÷ng vÊn v­¬ng bôi trÇn còng nhiÒu bøc xóc nh­ng kh«ng cã nghÜa g× víi sãng bÓ giã trêi víi h­¬ng biÓn nång nµn vµ kho¸ng ®¹t. Cuéc sèng n¬i ®¶o xa biÕt bao ®iÒu ®¸ng yªu ë n¬i Êy ®ang ®îi! Vµ gi¸ nh­ cø cßn m·i m©y cø cßn m·i n­íc cø cßn m·i c¸t th× Tæng V©n H¶i ®¸ng yªu biÕt bao. Nh­ng m©y n­íc th× cßn ch¾c c¸t s¾p hÕt nay mai?

                Träng Nh©n

More...

Nhà văn lương Hiền

By DƯƠNG HƯỚNG

Chân dung nhà văn


 Tản Văn - Nhàn đàm

Thày tôi - Nhà văn Lương Hiền
Lưu Quốc hòa
Tản văn viết lúc 1 giờ chiều nay 27/4

Cũng chỉ vì một giấc mơ quái đản. Trên đường vi hành sáng nay tôi ngồi trầm ngâm bên tách cà phê một mình. Lòng miên man buồn nghĩ đến một ngày rất gần đây thôi. Tôi sẽ không còn trẻ trung để tung tăng bay nhảy. Để say mê sáng tạo văn chương... Đêm qua tôi mơ thấy ông thày văn của tôi chết. Thày Lương Hiền kính yêu của tôi.
Tôi mơ thấy rõ dàng người ta đậy mặt thày tôi lại. Kèn trống ỏm nhả cất lên. Tôi mở cái mạng che lấy tay vuốt mắt thày. Tự dưng thày nhoẻn miệng cười. Vẫn cái miệng có duyên làm con gái đàn bà chết mệt. Hàm răng trắng và khít. Cái mặt đen hao hao giống Bao Công. Cái vóc người vầm vạp...Tự dưng tôi rống lên khóc và giật mình choàng thức. Tôi thở phào: Không phải...Làng bên có đám tang. Kèn trống đang om thòm lọt vào giấc ngủ nên sinh ra mộng mị huyên thuyên.
Tôi vùng chạy ra ngoài để xua đi ám khí cơn ác mộng. Đã 3 giờ sáng. Trên bụi tre gai trước nhà. Vợ chồng nhà cò đi ăn đêm vừa rủ nhau hạ cánh.Qua quầng sáng ma quái của ánh điện từ thành phố hắt sang. Tôi mải mê nhìn hai thân cò đứng sát nhau. Anh ả đang rỉa lông cho nhau sao mà tình tự thế.
Mẹ con nhà Mực nằm ngoài sân vẫy đuôi rối rít và liếm láp vào chân buồn nhồn nhột
Tôi có con Mực nuôi đã 14 năm rồi. Là người chắc đang vào cữ "cập kê". Không biết tiếng người nhưng nó khôn và biết cảm nhận buồn vui cùng tôi. Tôi coi nó là thành viên trong nhà. Có đôi ba chuyện ngắn lấy nó làm nhân vật...Nhớ bữa mẹ tôi qua đời. Mấy chị em bâu lấy thành giường nơi mẹ nằm mà khóc. Con Mực ngửa cổ từ ngoài sân tru lên. Nó chui vào gậm giường và ư ử khóc. Tôi nhìn thấy nó rơi nước mắt thành vũng. Móng trước cào sồn sột vào nền nhà và nét mặt buồn rười rượi. Lúc khâm liệm mẹ tôi nó lao ra giằng rách ống quần chú Thào. Tôi phải bế nó xuống bếp và xích lại.
Con chó còn thế huống chi tôi là giống người mặc áo ăn cơm viết văn viết báo...Thày Lương Hiền đối với tôi ân sâu nghĩa nặng...Đáng buồn thời nay có bao kẻ lừa thày phản bạn trong đó có cả những bạn văn quanh tôi "khỏi vòng cong đuôi" làm con chó cắn lại chủ. Thảo nào mấy thằng mấy con ấy ngang qua nhà tôi. Con Mực cứ bò ra mà sủa. Cái loại ăn cháo đá bát đến chó còn gét thì viết văn cho đời làm sao nên tấm nên miếng...Giá như thày Hiền xỉ vả thì tôi đỡ bực...Thày chỉ cười xoà: Kệ chúng nó! Trời có mắt.
Tôi rút điện thoại gọi thầy. Đầu dây bên kia một giọng trầm đục cất lên:
- Hoà đấy à! Tao đây! Mày lang bạt đâu đấy hả con! Tao vừa từ quê xuống Hà Nam . Đang ở nhà thằng Trung cái Hiếu. Về đây đi. Chiều tao lại ngược Thường Tín rồi. Bà Dung áp huyết phập phù lắm tao không dám đi qua đêm...Mà cũng sắp chết hết cả rồi ấy mà... Cả tao! Cả bà ấy...Mấy nả nữa đâu.
Tôi quen ông từ năm 1989. Lúc đó tôi chỉ láng máng biết ông là Đại tá nhà văn. Có hai bằng kỹ sư . Vừa đa tài lại vừa đa tình. Mà đa tình cũng phải. Ông là Nguyễn Đình Thi của Hà Nam. Cái gì cũng chơi cho bằng "sát ván". Ông đàn và hát Văn và thơ Nhiếp ảnh và kiến trúc. Thứ gì cũng đạt giải cao. Tôi còn mê huống chi đám con gái đàn bà. Thỉnh thoảng bà Dung lại như con mọt ngiến gỗ mà rên lên với tôi...Cũng khổ cho bà có chồng đa tài lúc nào cũng sợ con gái đám văn nghệ văn nghẽo mắt xanh mỏ đỏ nó tha mất. Tôi hỏi ông chuyện này. Ông cười hý hủm:
- Đàn ông không đa tình còn đếch gì là đàn ông! Tao chiều tất cuộc đời nhưng không phá phách bất kỳ ai. Tao đố thằng đàn ông nào là văn nghệ sỹ mà lại không đa tình. Nó là chất men cho sáng tạo. Nói trắng ra như tao đây này! "Tắt dục là tắt văn". Tao gác bút rồi! Bọn mày thấy gái là mắt đảo như rang lạc là còn viết được đấy...
Còn nhớ một chiều nóng và oi. Tôi cưỡi cái "Môkích" 3 số cà tàng nhớn nhác tìm ông. Trên ban công ông đang xoay trần cái lưng gấu mà tỉa tót cây hoa giấy. Ông mời tôi vào nhà và liếc xéo một lượt thằng người một lượt bản thảo rồi hầm hử :
- Viết văn là khổ lắm đấy chứ không ăn bàn ăn cuộc gì đâu anh ạ! Nó không là trò động cỡn chốc lát được. Để đọc đã xem nó ngô khoai thế nào.
Bén duyên vài ba tác phẩm được đăng. Tôi lao vào viết! Viết sầm sập viết hùng hục như thằng đào mả trộm. Thấy hăng quá ông vỗ vai: "Viết chậm thôi. Đọc đi đã! Đọc 10 nên viết 1 mà phải có lý luận Văn học vững cơ. Viết văn cũng giống ngả chó làm thịt. Món nào ra món ấy. Văn không phải nồi thắng cố ai vào cũng xì sụp được".
Tôi lao vào đọc vào học lý luận văn chương dưới sự kèm cặp như con quạ già của thày Hiền. Thày như mụ gì ghẻ khó tính ne nét con chồng...Ấy vậy mới đẻ ra văn của cái thằng tôi bây giờ.
Rồi ông kể chuyện: Ngày tao còn là trai tơ phải lòng một cô bé khi đóng quân. Đến lúc xa nhau. Cứ chập tối là tao bỏ đơn vị lần về làng cách đấy gần chục cây đường rừng. Ngồi chưa ấm chỗ gà đã gáy. Tao lại phải hộc tốc chạy về đơn vị. Em đi tiễn tao. Lúc quay lại tao lại bổ nhào theo em. Chỉ quanh quẩn vài tua là trời sáng lúc nào không biết...Đấy! Viết Văn là như thế hoặc na ná như thế đấy
...Ngày còn làm Tổng biên tập tờ báo Văn Nghệ Tỉnh. Sáng sáng người ta thấy ông đạp cái xe Vĩnh cửu phân phối từ thời bao cấp. Không chuông không phanh tróc sơn trông như gẻ ruồi. Cái chắn bùn sau mất vít vẫy đành đạch. Cả một tấm thân hộ pháp vầm vạp nặng gần một tạ làm cái xe đạp già nua rên lên trèo trẹo. Ông đội cái mũ cối lính bong hết vải bọc chỗ nâu chỗ xanh. Cái trán vung nồi đồng bóng nhầy nhẫy lấn át cái vành mũ.
Không bao giờ ông cặp da com lê lịch bịch. Tất cả tài liệu thơ phú văn chương nhét vào túi cám cò hoặc cái túi vải bạt lính rồi ngoắc vào ghi đông. Vừa đạp xe vừa lầm bầm hát.
Có lần tôi bám càng ông đi nói chuyện văn học. Ra về BTC tặng ông cái cặp đen bóng. Ra cửa ông ấn vào tay tôi: Cho mày! Lích kích bỏ mẹ! toàn ngăn là ngăn toàn khoá là khoá mất thời gian. Có mỗi cái khoá quần nhiều khi tao còn quên huống chi khoá cặp.
Ngày xưa thày học trường dòng để làm Linh Mục. Thày "phá ngang" đi bộ đội lái xe trong chiến dịch Điện Biên Phủ. Khi hỏi chuyện thâm cung bí sử này. Thày pha trò:" Tao làm linh mục không được! Đi bộ đội sướng hơn. Đỡ phải xây thêm nhà trẻ cạnh nhà xứ"...
Thày Hiền là thế. Giản dị chân thành và Văn nghệ sĩ từ đầu đến chân. Ông đã có gần 100 đầu sách và được xếp vào hang thứ 7 trong các nhà văn nước Nam về số lượng đầu sách
Chẳng bù cho mấy văn nghệ sỹ "dởm" Vài ba đầu sách chạy dạc cẳng nhờ chỗ này một tý gạ chỗ kia một tị để người ta biên tập. Cho thêm dấm ớt tráng cho tý văn rồi dùng tiền xoay sở cố sống cố chết mà in để triềng thiên hạ ta đây cũng là nhà nọ nhà kia. Lúc nào cũng liêng ba liêng biêng. Thơ phú rặt một giọng tán gái. Văn thì dai như sơ mướp như ruột mèo già nhưng làm đỏm làm dáng làm bộ làm tịch thì các danh kiệt thế giới còn nể. Thế mới biết. Người tài thường hay giản dị...
Ngày tôi bị bệnh viện "chê" trả về địa phương để chờ chết với lời bác sỹ "ân cần" dặn vợ: "anh ấy thích cái gì thì chiều"...(Khốn nạn! Sắp chết thì chỉ thích áo quan và thích đất chứ thích gì nữa) Thày ngồi đầu giường cả buổi. Thấy tôi nhăn nhó vì đau. Thầy dân dấn nước mắt mà kêu: " Cố lên con ạ! Đừng để tao mất mày"...Trong đôi mắt già nua của một vị đại tá bôn ba phong trần những giọt nước mắt hiếm hoi rịn ra...Ông lẳng lặng nhét tiền vào gối và lẳng lặng ra về để sớm hôm sau lại lẳng lặng đến.
Tôi không chết hay số số tôi Thiên Tào không nỡ gạch vì mê văn. Tôi bò dậy viết Tiểu thuyết. Ban đầu tay còn run. Dòng dưới leo lên dòng trên rồi dần dà bắt nhịp. Viết nằm rồi viết ngồi. Mấy thằng bạn hàng xóm kháo nhau: Thằng ấy suốt ngày viết di chúc! Vẽ chuyện! Nghèo lõ đít chứ của nả đâu ra chia chác mà vò đầu bứt tai". Bọn họ không ngờ rằng: Tôi đang chống lại số phận bằng Văn. Vượt qua lưỡi hái tử thần bằng Văn. Những trang văn tưng bừng đẻ ra trên giường bệnh.
Thế mà không chết thật. Nhờ văn chương. Nhờ lời động viên của thầy của bạn tôi đã khoẻ và lại lao vào công việc quần quật ngày đêm. Có nhiều ngày làm báo đi xe máy thông 3 tỉnh tối về lại còn đàn hát và tán gẫu. Bao nhiêu bạn bè đã xoá tên tôi khỏi danh bạ điện thoại lúc gặp lại không tin vào mắt mình.
Hôm nay gặp thày Lương Hiền. Một công đôi việc. Tôi nhờ thày viết lời tựa cho tiểu thuyết ra đời. Thày hồ hởi
- Có giấy bút không ! Đưa đây...Mà cái kính "lão dâm" của tao đâu ấy nhỉ! À đây rồi! Cứ tưởng mất thì uổng
2879 từ viết bởi: luuquochoa Email5 cảm nhận

More...

Người đàn bà cọp vồ

By DƯƠNG HƯỚNG

Chuyên mục: Bình luận văn chương

Người đàn bà cọp vồ - Những trang Văn nhân ái
Lưu Quốc Hoà

Đọc TN CỦA DƯƠNG PHƯƠNG TOẠI - ảnh bà xã chụp

Cảm ơn trận cảm cúm nhì nhằng đã buộc chân tôi phải nằm nhà để đọc một lèo 343 trang gồm 19 Truyện ngắn của Dương Phương Toại. Ngó nhìn tựa cuốn sách "Người đàn bà cọp vồ" Tôi cứ nghĩ đây là những trang văn dữ dội. Cọp vồ cơ mà! Ai chẳng kinh!

Tôi quen Dương Phương Toại trên mạng Blog cũng như bao nhiêu bạn Văn khác : Dương Hướng Tầm Nguyễn Văn Chinh Xuân Đức Hoàng Trọng Muôn Lan Anh Hải Xuân... Thân nhau lắm nhưng thú thực hẹn nhau mấy lần hội ngộ mà không thành. Cái bắt tay nhau. Ôm hôn nhau thật ngoài đời cũng chưa có. Chúng tôi đã là một phần không thể thiếu được của nhau trong cuộc sống trong sáng tác Văn chương. Cảm ơn những khoảng trời xanh xa ngái về đường trường nhưng gần nhau vô cùng trong ý nghĩ những cảm thông chia sẻ.
Thú thực là dân văn xuôi. Tôi lại làm thêm báo để "nuôi" văn nên rất hiếm thời gian đọc. Suốt ngày lồng như ngựa vía săn tin. Tối đến lại kỳ cụi bên vi tính. Số lượng sách bạn văn tặng khá nhiều mà không có điều kiện đọc hết. Tác giả nào bắt mắt thì đọc còn lang nhang thì nhận cho phải phép. Gặp nhau có hỏi : Mày đọc của tao chưa...Tôi đành ậm ờ : Rồi! Viết được đấy
Quả thật tôi là thằng nói điêu trắng trợn và bì ổi.
Dương Phương Toại là Thi sỹ. Tôi hay đọc thơ anh trên trang Blog. Khoan hãy nói về thơ anh vì tôi lóp bóp về thơ. "Biết thì thưa thốt. Không biết dựa cột mà nghe" nên không dám phán liều bạn bè mắng cho.
Tôi nghĩ bụng thế trước khi lật trang đầu Tập truyện ngắn của DPT.
Cha này viết được đấy! Đó là nhận xét tôi buột miệng thốt lên khi đọc truyện đầu "Sông quê nước chảy đôi dòng" Dân Văn xuôi hay khoác lác như tôi cứ nhìn bóng mình trên vách. Hoá ra tôi là thằng " khuỳnh" vô duyên. Trong ý nghĩ tôi coi DPT là kẻ "táy máy" văn xuôi cho xôm trò thôi chứ dân thơ phú viết TN hay là hy hữu lắm. Cũng như tôi táy máy làm thơ ấy mà...Lên trang vài bữa xấu hổ lại cắt đi như con mẹ chửa hoang giấu bụng!
Thấy tôi đọc như ma làm. Bà vợ tôi sinh ra tò mò cứ tưởng tôi đọc truyện "ái tình ái tiếc". Mụ ta lườm ngúyt:
- Lại đổ đốn rồi! Sao mà cười khóc như ma làm. Chả trách lũ trẻ nó hư...
- Bố láo bố lếu nào! Sách bác Toại Quảng Ninh tặng...Hay tít mù! Cái loại chồng cô có mà sách dép cho bác ấy
Hình như DPT sinh ra để viết về cảnh quê người quê. Trang văn của anh không ồn ào. Sự kiện không to tát và đôi khi chủ đề rất cũ. Cũ nên khó viết... Tôi sợ cái loại truyện ấy lắm. Cũng giống như ca sỹ. Hát lại bài mà "sao" khác hát rồi liệu có công chúng thưởng thức không. Cái thành công là anh Toại "hát" rất đạt. Đạt hơn là anh không nhảy nhót khoe eo khoe lườn như bạn diễn đã làm. Trang văn anh dung dị đằm thắm...Nó như một cô gái quê có trang điểm làm dáng một tý. Một tý thôi không lộ liễu nên nhìn vào nhan sắc nó lung linh biến đổi chứ không ổn định. Nay ngắm rồi mai lại ngắm nữa...Cái ổn định quá hay cho người ta chán. Cũng như cô vợ bên mình ấy. Cái ngực cái lườn cái mông ta còn lạ gì nhưng ngày nào anh chồng cũng muốn vợ "sắp đặt hàng hoá" cho lạ mắt một tý . Các "mợ" nhà ta nên hiểu rõ điều này. Là thằng "đĩ mồm" tôi hay tếch toác phô ra cái sự ấy. Hãy thử mà xem. "Năng xuất ái tình" nâng lên trông thấy. Thuế má gọn gàng. Sao các mợ cứ ví mình là cơm. Ta tự chế lấy phở có khó gì...Ấy là Hòa tôi sui khôn đấy
Một điều nữa Toại làm người đời bị ám ảnh vì cảnh huống. Cái cảnh hai ông một bà quả thật mà xây dựng cốt truyện thành công kể ra cũng là bậc cao thủ. Hai ông một bà chỉ có trong chuyện cổ tích đầu rau bếp nhưng rồi cả 3 cũng phải chết cháy đống rơm mới xong. Tôi cứ tầm chương trích cú để phản biện cái nghịch lý ấy mà không tìm ra kẽ hở. Nó đúng và hợp lý như trời định phải là như thế. Cái sự "dấm chua lửa nồng" đâu phải hoàn toàn đúng khi con người biết cảm thông biết vị tha để song hành tồn tại giữa cuộc đời "bách nhân bách khẩu" Chất nhân văn là ở đấy. Thông điệp của nhà văn nói với cuộc đời là ở đấy...Nó không giao giảng khiên cưỡng. Nó nhẹ thảnh như tơ mà giăng mắc lòng người...Cái đa đoan sao mà đáng yêu thế.
Người đàn bà cọp vồ là tên truyện khá dữ dội. Cái dữ dội của cơ chế táp vào lối sống và cách nghĩ của lớp người hậu chiến. Đọc lên trào sôi căm giận và muốn phỉ nhổ ngay tắp lư vào lũ người cậy quyền cậy tiền...Theo lối dẫn truyện băm bổ và bợm trợn của tôi chắc cho viết chuyện này thể nào cũng có nhân vật sét đánh hay điện giật hay "trôi sông đắm đò" hay "diều tha ma bắt cắt lôi"..Toại lại sử lý chuyện một lối khác. Chẳng ai chết cả mà lại là cuộc hội ngộ đầy ấn tượng. Lại cũng là một cảnh huống khó...Sự đoàn tụ ấy rất dễ sa vào sắp đặt. Nếu mà tình tiết sắp đặt là coi như đi tong...Cái hay là anh Toại không sa vào lỗi ấy nên truyện đứng được. Mà đứng vững nữa là đằng khác
Có một truyện khá ma quái đó là truyện "Người đàn bà ngồi góc chợ" tôi đọc cứ thấy ghê ghê. Ghê vì hành động của một giống người trên cõi trần gian mà kiểu sống bo thét bẩn tưởi là chủ đạo. Cái mẫu người ở nhà quê ấy không hiếm. Cái chất tiểu nông nó đậm đặc đến kịch tính đến sởn da gà. Đọc hồi hộp lo lắng bứt dứt ám ảnh . Tôi cũng có quãng tuổi thơ như thế. Đói bụng cũng đi ăn cắp mía hợp tác. Tay bảo vệ bắt được tôi chui từ bụi mía ra nó tóm cổ tát lấy tát để. Tôi chối là vào đấy để "ị" nó đè tôi ra liếm mồm. Mồm nó lại thối và sặc mùi rượu nên bây giờ nghĩ đến còn buồn nôn. Nó mà bắt được ai là hành cho ra bã: Vịt nhà nào trót thả vào chỗ cấm là nó bẻ quoè từng con. Nếu là vịt đẻ nó đuổi cho dập trứng...Nó tàn hại bao nhiêu người trong HTX . Tôi ghê cái kiểu hành người ở những thẻo quê. Nó vừa vô học vừa lưu manh...Bọn ấy là hậu duệ của Tần Thuỷ Hoàng.
Lan man như vậy để tôi muốn nói một điều rằng: Cái TN tôi vừa kể tên của DPT đã khắc hoạ rõ nét tính cách nhân vật. Số phận nhân vật...Lại là một thông điệp một triết lý nhân quả mà khi gấp sách lại làm lòng ta trỗi dậy một căn cốt thiện lương khi còn tồn tại trên cõi đời
Viết truyện ngắn khó lắm. Tôi đã sa vào cái ma trận này tôi hiểu nó là gì. Ngồi vào bàn viết là đối đầu với nhân vật và thân phận nhân vật. Anh không dấu nổi chính mình. Nó cũng là "nghề". Một nghề kén thợ lắm lắm. Ai vụng ai khéo nó bày ra ngay. Không ai dạy được ai cả. Nó là thiên bẩm trời phú cho một số người. Truyện ngắn dễ sa vào giông dài kể lể. Phải vo nén câu chữ Nó là một chương của tiểu thuyết là lát cắt của một thớ gỗ. Là một phòng nhỏ nhưng phải đầy đủ nội thất trong một cao ốc. Tôi nghĩ tập truyện anh Dương Phương Toại là căn phòng khá hoàn chỉnh. Vào đấy nghỉ ngơi là mát mẻ tâm hồn. Nói tóm lại là đọc không bị cảm giác là lỗ vốn thời gian.19 tác phẩm là 19 bông hoa. Cái nào làm tựa truyện cũng được. Mà phải gọi là cô gái dậy thì tuổi 19 cơ. Cô gái ấy nhan sắc cũng chấm điểm 7 điểm 8. Cô ta ít son phấn. ít độn lót sa xỉ phẩm nên "chất" lắm...
Tôi lại lẩn mẩn một số điều đáng tiếc theo cảm nghĩ chủ quan của dân Văn xuôi là: Anh Toại có đôi chỗ dùng thổ ngữ không được phổ thông mang tính "vùng miền" nên nhiều khi ai chưa đến quê anh khó hiểu. Độ dài của mỗi truyện sàn sàn nhau. Đôi chuyện tham chi tiết và đôi chỗ nói hộ nói thay nhân vật. Một số chi tiết về lôgích thời gian lịch sử chưa chuẩn "Tiếng hát và người dưng"...Tôi tin anh sẽ nhận ra cũng như tôi đã nhận ra khi bạn viết thành tâm góp ý.
Chiều nay nắng và oi. Trước khi đi làm báo. Tôi đọc nốt chuyện anh và định mang theo cho bạn văn mượn. Bà xã nhà tôi lôi lại và còn dặn với:
- Chiều về ghé qua chợ kiếm cái gì ăn tươi. Em đọc chuyện Bác Toại nên không đi chợ...Nhà chỉ có 2 vợ chồng "son". Con cái cơm chín vần ra nên tôi là Tổng và vợ tôi là Phó tổng. Lên ông bà nội ngoại rồi nhưng chưa bao giờ gọi nhau bằng ông hay bà cả...

Phủ lý Chiều ngày 27 / 3(ta)

More...

Thương lắm sách dài ơi

By DƯƠNG HƯỚNG

Thương lắm ... sách dài ơi!
Lao Động số 82 Ngày 15/04/2009 Cập nhật: 7:51 AM 15/04/2009
Bìa hai cuốn sách của Dương Hướng và Bùi Ngọc Tấn.
(LĐ) - Xin được mượn tên một ca khúc của Phú Quang phổ thơ Nguyễn Trọng Tạo ("Thương lắm tóc dài ơi!") để nói một câu chuyện khác. Một câu chuyện buồn của văn hoá đọc!

Hơn 500 trang và những U.70 - 80 Dư luận chờ đợi gì ở những nhà văn được giải thưởng của Hội Nhà văn VN khi họ đã ở vào tuổi xế chiều? Sự chờ đợi là không nhiều khi mà sự ồ ạt và sum sê của văn học dịch (hầu hết là tiểu thuyết) đã đủ để độc giả cảm thấy no và ngon miệng.

Nhiều người đọc lẫn người viết đã thậm chí gần như thoả hiệp với nỗi lo: Tiểu thuyết VN vẻ như đang giẫm chân tại chỗ và rơi vào quãng lặng so với mốc son 1991 - năm được mùa của thể loại tiểu thuyết và cũng là năm có tiếng "cầm cân nảy mực" tinh tường chính xác nhất của giải thưởng Hội Nhà văn VN với bộ ba tác phẩm gây được dư luận và đứng được với thời gian: "Nỗi buồn chiến tranh" (Bảo Ninh) "Mảnh đất lắm người nhiều ma" (Nguyễn Khắc Trường) "Bến không chồng" (Dương Hướng).

Thế rồi khi sự chờ đợi của người đọc đã nguôi ngoai thì người ta bỗng thấy sự cựa mình của những cây bút tưởng chừng như đã định "rửa tay gác bút". Điển hình là Dương Hướng. Trong khi Bảo Ninh nhiều năm nay luôn cố loay hoay thoát ra khỏi cái bóng quá lớn của "Nỗi buồn chiến tranh" và không ít bận đành phải "tặc lưỡi" tạm vui với truyện ngắn thì cái anh nhà văn "tỉnh lẻ" Dương Hướng vẫn chân chất cặm cụi nuôi giữ ngọn lửa làm nghề. Không kể một số tác phẩm không mấy được để ý sau "Bến không chồng" tròn đúng 15 năm sau Dương Hướng bất ngờ trở lại bằng một tác phẩm đường bệ hơn hẳn: "Dưới chín tầng trời".

Cuốn tiểu thuyết dày hơn 500 trang bối cảnh trải rộng khắp Bắc - Trung - Nam ôm vào lòng nó nửa thế kỷ thăng trầm của đất nước từ chiến tranh hoà bình đến thời kỳ mở cửa... Dương Hướng cho hay: Nếu như "Bến không chồng" ông chỉ viết trong nửa năm thì "Dưới chín tầng trời" đòi ông phải dành cho nó 3 năm trong đó có một năm là xin nghỉ việc không lương. Tương tự là sự trở lại của nhà văn U.80 Bùi Ngọc Tấn cũng lại một tác giả từng ẵm giải thưởng hội cũng với một cuốn sách dày hơn 500 trang: "Biển và chim bói cá".

Dương Hướng chọn sống và viết ở Quảng Ninh. Bùi Ngọc Tấn thì bám Hải Phòng. Vẻ như có gan "ở ẩn" lánh xa chốn lao xao thì người ta dễ giữ lửa làm nghề hơn chăng? Nhưng nói vậy lại không đúng với trường hợp của Nguyễn Xuân Khánh. Sức làm việc của ông quả là đáng phục khi sau "Hồ Quý Ly" "Mẫu thượng ngàn" - cả hai tác phẩm đều được cả Hội Nhà văn VN và Hội Nhà văn Hà Nội trao giải hiện ông lại sắp cho ra một cuốn tiểu thuyết cũng dày dặn không kém ở tuổi 76...

Mới nhất là Nguyễn Văn Thọ với cuốn tiểu thuyết đầu tay ở tuổi 61: "Quyên" và còn "doạ" sẽ ra tiếp một cuốn nữa trước tuổi 65. Điều đáng nói là trong khi các cây bút trẻ (vốn đã ít người trong số họ có gan chinh phục thể loại dài hơi này) hầu hết chỉ mới dừng lại ở những cuốn tiểu thuyết có dung lượng trên dưới 300 trang thậm chí 200 trang thì các "lão tướng" U.70 U.80 này lại toàn chơi hẳn từ 500 - 700 trang.

Người viết có công người đọc có phụ?

Những nỗ lực làm nghề đáng cảm động! Và đáng nói hơn cả chính nó đã giúp làm "hồng hào hơn" diện mạo của một nền văn học nội vốn bấy lâu bị văn học ngoại át vía nhất là trong thể loại tiểu thuyết. Bởi lẽ: Nếu như một nền sân khấu không thể thiếu những vở chính kịch thay vì chỉ trông mong vào hài kịch tiểu phẩm; một nền âm nhạc không thể thiếu những tác phẩm khí nhạc thay vì chỉ trông mong vào ca khúc thì tương tự một nền văn học cũng không thể thiếu tiểu thuyết thay vì chỉ bằng lòng với truyện ngắn. Chưa nói có những câu chuyện những đề tài chỉ có tiểu thuyết mới giúp tải hết được.

Thế nhưng vấn đề là những cuốn tiểu thuyết nói trên ngay cả khi nó đã đoạt giải thưởng Hội Nhà văn liệu có được một lượng người đọc như nó đáng được đọc? Còn nhớ nhà văn Lê Minh Khuê nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn đều từng nói: "Bệnh" của nhà văn VN là... lười đọc của nhau. "Tôi cũng không tin lắm vào sự đọc của các nhà báo" - nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên mới đây nói tại buổi giới thiệu sách "Biển và chim bói cá".

Cũng tại cuộc này nhà phê bình văn học Nguyễn Thanh Sơn cũng tỏ ý nghi ngờ trong khán phòng này thử hỏi liệu có mấy ai đủ sức ngồi đọc từ đầu đến cuối cuốn tiểu thuyết dày hơn 500 trang này của Bùi Ngọc Tấn khi mà theo anh đọc nó rất mệt vì quá ư ngồn ngộn chi tiết hiện thực. Tâm lý đó là có thật ở mức phổ biến. Dân làm nghề với nhau còn thế trách gì bạn đọc. Nhưng vậy những đầu sách ngoại ăn khách với số trang đủ sức "đè người" như "Rừng Na Uy" "Biên niên sử chim vặn dây cót" "Suối nguồn"... thì sao? Vấn đề rõ ràng đâu chỉ ở số trang! Hay "Bụt chùa nhà không thiêng"? 

 "Tôi cũng biết trước là sách sẽ khó đọc và cũng đã cố gắng đổi mới cách viết chứ cũng không chịu "truyền thống" lắm đâu nhưng nếu như cố không tới thì cũng đành chịu" - nhà văn Bùi Ngọc Tấn nói. Cùng đồng cảm với chuyện "chạm không tới" trong nghề viết Bảo Ninh thương Dương Hướng: "Đúng là dường như anh ấy hơi vội vàng nên viết không được kỹ dù tôi biết anh ấy không có ý viết ẩu. Mặc dù vậy tôi cũng không nghĩ cuốn sách đáng bị im lặng đến thế bao nhiêu tâm huyết của người viết... Văn chương VN giờ buồn thế cuốn nào hầu như cũng chỉ xẹt qua như tia chớp cứ phải lên báo mới nổi được...". Nhà văn Nguyễn Văn Thọ vì vậy tha thiết: "Xin hãy đọc cẩn trọng "Quyên"!".

Sốt ruột cho những nỗ lực sáng tạo không được đón nhận như nó đã được cặm cụi sinh ra nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên đưa ra "lời hiệu triệu": "Đề nghị các bạn hãy cố gắng đọc hết cứ phải đọc hết đi đã rồi lại "phán" bởi không đọc thì ...lấy gì mà nói!".

Thiên An
Nguồn báo Lao Động
Lưu để đọc sau 

More...

Hãy để cho Yên Tử được...Yên

By DƯƠNG HƯỚNG

Hãy để cho Yên Tử được...yên
Trần Nhuận Minh ( 4/11/2009 10:20:13 PM )
  
Cách đây nhiều năm khi Tổng Công ti than Việt Nam còn khai thác than dưới chân núi Yên Tử tôi đã nghe một thợ lò ở đây hát vang trong một bữa rượu vui: " Ta đào lò từ lúc tóc còn xanh / Cho Yên Tử  lơ  phơ  xơ  xác / Ta đào lò cho vua Trần  ngơ  ngác / Năm canh chầy tiếng máy vọng năm canh". Vua Trần ở đây là Đức Phật tổ Trần Nhân Tông người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử mà những viên xá lị của Người còn đặt trong tháp Huệ Quang chùa Hoa Yên (Yên Tử ). Ông còn là mộtt nhà thơ nhà văn hóa lớn vị đại anh hùng dân tộc đã hai lần chỉ huy quân dân nhà Trần chiến thằng giặc Nguyên Mông ở thế kỉ XIII. Việc làm trái với lòng người ấy của ngành than rất may đã bị hủy bỏ.
Tưởng Yên Tử được... yên. Nay Bộ Tài nguyên và môi trường tại Quyết định  số 2809 / GP-BTNMT ngày 31 / 12 / 2008 do  ông Nguyễn Văn Thuấn Quyền  Cục trưởng Cục địa chất và khoáng sản Việt Nam thừa ủy quyền của Bộ trưởng kí đã cho phép Tổng Công ti Đông Bắc công ti con của Tập đoàn công nghiệp than khoáng sản Việt Nam TKV " khai thác bằng phương pháp hầm lò các vỉa than 4 5 7 thuộc khu Đông mỏ Khe Chuối xã Tràng Lương huyện Đông Triều tỉnh Quảng Ninh". Căn cứ theo các mốc tọa độ được ghi tại Quyết định trên đối chiếu với bản đồ hiện trạng rừng di tích và đất lâm nghiệp theo Quyết định số 1068 / QĐ - UB ngày 23 / 4 / 2001 của UBND tỉnh Quảng Ninh về việc phê duyệt dự án đầu tư rừng đặc dụng Yên Tử thì toàn bộ diện tích được cấp phép khai thác than nói trên nằm hoàn toàn trong khoảnh 1 tiểu khu 9B rừng đặc dụng Yên Tử. Xét theo chiều ngang thì khu vực  được cấp giấy phép khai thác này cách trung tâm di tích Yên Tử gần 1 km với thời hạn khai thác là 14 năm công suất 30. 000 tấn / năm. Nếu việc khai thác than được thực hiện thì lò sẽ đào sâu từ 100 mét đến 500 mét ảnh hưởng trực tiếp tới khu vực chùa Hoa Yên. Ngày 27 / 3/2009 vừa qua Công ti 91 đã yêu cầu Trung tâm Quản lí Di tích danh thắng Yên Tử phải bàn giao mốc quản lí khoáng sản theo tọa độ trên để việc khai thác được bắt đầu. Yên Tử lại một lần thứ hai lên tiếng kêu cứu...        Yên Tử là đất Phật một cõi đi về trong tâm linh của hàng triệu người Việt Nam và trên khắp thế giới cũng như Đền Hùng. Từ xưa đến nay xâm phạm những địa chỉ tâm linh không bao giờ có kết quả tốt lành. Các công trình văn hóa và tưởng niệm đang được xây dựng. Quyết định khai thác than đang được triển khai là một xúc phạm lớn đến lương tri của toàn dân tộc.          " Không thể làm kinh tế bằng mọi giá". Đó là lời kết luận xác đáng của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải trong một hội thảo khoa học gần đây.Tôi hoàn toàn tán thành quan điểm đó và muốn lời " kêu cứu" thiêng liêng của Yên Tử tại công văn số 53 / BC - TTYTngày 28 / 3 / 2009 mà tôi vừa lược thuật trên được các cấp  có thẩm quyền xem xét cho dừng lại ngay việc khai thác than khi còn chưa muộn. Nguồn: lethieunhon.com 

More...

Suy thoái đạo đức nguy hiểm hơn khủng hoảng kinh tế

By DƯƠNG HƯỚNG

SUY THOÁI ĐẠO ĐỨC NGUY HIỂM HƠN KHỦNG HOẢNG KINH TẾ
Kaperkina T
 

Ngày 8.4 với hội thảo "Vai trò của văn học trong điều kiện khủng hoảng đạo đức và kinh tế" đại hội lần thứ 13 của Hội nhà văn Nga đã khai mạc tại Matxcơva. Hơn 200 đại biểu đại diện cho gần 7500 hội viên từ 90 chi hội nhà văn địa phương trên khắp nước Nga đã về thủ đô Matxcơva tham dự đại hội các "kĩ sư tâm hồn". Xin nhắc lại kể từ thập kỉ 90 sau khi Liên Xô tan rã nước Nga có hai tổ chức của các nhà văn. Hội thứ nhất tập hợp các nhà văn nhà thơ và dịch giả theo quan điểm truyền thống có thể nói là có phần bảo thủ gồm những người gần gũi với tinh thần Chính Thống giáo tự mệnh danh là các nhà văn ái quốc. Hội thứ hai gồm các nhà văn theo xu hướng dân chủ cánh tả. Đại hội mà chúng ta đang đề cập đến là của Hội nhà văn truyền thống do nhà văn kiêm sử gia Valeri Ganichev làm chủ tịch và có trụ sở trên đại lộ Komsomonski. Các hội viên thuộc tổ chức sáng tác này chia sẻ với nhau những ý tưởng gì trong đại hội? Đối với họ trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế không hề đơn giản này văn học có vai trò như thế nào? Khi được hỏi về những vấn đề đó nhiều nhà văn khẳng định rằng điều họ băn khoăn hơn cả là sự khủng hoảng đạo đức trong xã hội và tâm hồn con người chứ không phải là suy thoái kinh tế. Chỉ có văn học mới chống lại được xu hướng khủng hoảng đó vì trong các tác phẩm của mình nhà văn không thể hiện tình yêu đối với bản thân mà thường dành tình yêu đó cho những người gần gũi nhất. "Tôi cho rằng văn học không cần gay gắt như những năm 90 của thế kỉ trước - nhà văn Viktor Likhonosov nói. - Có lẽ văn học cần trở nên sâu sắc hơn thông cảm hơn đối với nhân dân. Và khi nhân dân đọc sách họ cảm nhận thấy rằng có những người đang bảo vệ cuộc sống tinh thần của họ. Hiện nay nhà văn chúng tôi phải thâm nhập được vào đời sống nhân dân bằng tình cảm sâu sắc của mình." Vậy xã hội hiện nay có còn giữ được nhu cầu đọc sách hay không? Liệu các vấn đề vật chất có gạt văn học ra ngoài cuộc sống hay không? Nhà văn nổi tiếng Vladimir Krupin cho rằng ông không cảm thấy xu thế nào như vậy. "Nước Nga chưa bao giờ tồn tại mà không có khủng hoảng - ông nói. - Chúng ta không hề xa lạ với tình trạng stress kể từ thời cổ đại khi hằng hà sa số bọn xâm lăng tràn vào đánh chiếm đất nước. Vậy mà văn học vẫn tồn tại và phát triển" "Văn học là bất tử - nhà văn Vladimir Krupin khẳng định. - Khi điện ảnh ra đời người ta từng nói: "Văn học sắp chết" Khi xuất hiện truyền hình người ta cũng dadx từng dự báo: "Văn học sắp suy vong". Bây giờ có Internet người ta lại gào thét: "Văn học đã hết thời". Đó là điều nhảm nhí! Văn học hàm chứa trong lòng nó sự bí mật vĩ đại nhất của mối liên kết gắn kết giữa tâm hồn tác giả và độc giả và không có gì phá vỡ được mối liên kết "Nếu nhà văn có được mối liên hệ sâu sắc và gần gũi như vậy với độc giả thì quan điểm đạo đức của ông ta rất hoàn hảo và không có gì đáng chê trách." - nhà văn Vladimir Lipuchin nói. "Không bao giờ nhà văn được ngả sang phía chính quyền mà cần phải đứng về phía quần chúng phải thấu hiểu tâm tư tình cảm niềm vui và nỗi buồn của họ " - nhà văn Vladimir Lipuchin khẳng định. Chào đón đại hội lần thứ 13 của Hội nhà văn Nga Vladimir Lipuchin đang hoàn thành tiểu thuyết "Dòng sông tình yêu" về một phụ nữ nông thôn - về nét đẹp tâm hồn lòng vị tha tính cứng rắn và lòng nhân hậu vô bờ bến của người phụ nữ làng quê Nga.   Nguồn: tạp chí Người Bạn Đường (nguoibanduong.net) Ảnh: Nhà văn nổi tiếng Vladimir Krupin

More...

Thơ Ngô Thị Thanh Vân

By DƯƠNG HƯỚNG

MỘT VÒNG ĐÊMMy picture!


Em ngược con dốc mỏi

thông thốc mùa khô ùa về

gió cuốn tóc bay. Áo bay. Đường vắng

Pleiku gõ vào khuya tĩnh lặng

phố bỗng hiền như một chiều đông


ngủ yên dưới vòm long não

hiu hắt đèn vàng vào đêm

người phu xe giật mình tỉnh giấc

tiếng lá rơi ngỡ tiếng gọi "thồ hàng"


em ngược dốc tìm ngày đang tới

miên man tơ lụa giăng mành

sương đêm nồng nàn cỏ dại

Pleiku  huyền ảo lung linh


Đường chao nghiêng cánh võng

chân lữ thứ quay về

ngang qua lòng thành phố

thấy lòng mình chung chiêng.

BÀI HÁT VỀ HẠT GIỐNG


Có một hạt giống

bay bay khoảng không không cùng

kiếm tìm sự phì nhiêu trên đất cằn sỏi đá

sự hồi sinh ngắc ngoải

cơn hấp hối thúc dục

hạt giống bay bay bay


hạt giống ra đại dương

cuồng nộ cơn sóng dữ

hạt giống ngược lên núi

núi nhấp nhô đại thụ

hạt giống xuôi dòng suối

suối mải miết thành sông

sông trôi về biển lớn

hết chỗ mình nương thân



Cô gái quỳ bên tượng Chúa

Chúa bao dung nhân từ

cô gái quỳ bên tượng Phật

Phật rộng lòng từ bi

nhưng cả Chúa và Phật

đều lặng im đến là.


Hạt giống chợt nhận ra

lời khẩn cầu tha thiết

trái tim người hiền hòa

đang khát khao hạnh phúc


hạt giống lặn vào lòng

thành chữ tâm chân thật

hạt giống lặn vào tim

thành tình yêu biết hát

hạt giống lặn vào người

thành con. Con có biết?


                                                3-2009

                                                N.T.T.V

More...

Hư thực- Bước chuyển mình của Phùng Văn Khai

By DƯƠNG HƯỚNG

 

Hư thực - bước chuyển mình của Phùng Văn Khai

Đoàn Minh Tâm

Bất ngờ! Ngạc nhiên! Đó là cảm giác của tôi khi đọc Hư thực của Phùng Văn Khai. Cảm giác đó đến trong tôi ngay khi mới đọc qua ba bốn trang sách của cuốn tiểu thuyết dày h¬n hai trăm trang. Và tôi tin rằng đó cũng là cảm giác chung của những bạn văn những nhà phê bình hay độc giả đã từng đọc các tác phẩm của anh trước đó. Quen biết từ lúc về công tác ở Nhà số 4 (tính đến nay tròn 3 năm 5 tháng) đã đọc một hai tập truyện ngắn (các tập Đêm trăng thiêng Hương đất nung) cứ nghĩ mình đã nắm được dù chỉ phần nào tạng văn của anh nhưng hóa ra là... nhầm. Các truyện ngắn trước đây Phùng Văn Khai thường viết... hơi dài với những tình tiết chưa được... "tinh" cho lắm cùng một cách bố cục chân phương giản dị. Câu chuyện có mở đầu có kết thúc có lớp lang có tình tiết có nhân vật có mở nút thắt nút... Tóm lại là những truyện ngắn...dễ đọc và cũng dễ nằm ngoài bộ nhớ vốn ngày ngày phải tiếp nhận không biết bao nhiêu thông tin trong xã hội hiện đại. Nhưng Hư thực lại khác hẳn. Dường như Phùng Văn Khai đã đoạn tuyệt hẳn với tạng văn trước đây để lột xác thành một nhà "tiểu thuyết đích thùc". Dấu vết duy nhất tôi còn nhận thấy hình bóng Phùng Văn Khai trong các truyện ngắn trước đây chỉ là ở đôi ba câu triết luận trong cái giọng bỗ bã quen thuộc được gắn ở miệng của nhân vật kiểu như: "đừng tưởng đầu đường xó chợ là không còn nhân cách. Chúng ta phải có những suy nghĩ khác ông bạn ạ. Phải biết cúi mình xuống. Phải nằm sát đất nghe giun dế than thở..." hay cách xưng hô nhân xưng kiểu tôi tao ông quen thuộc. Tất nhiên đó chỉ là những chi tiết nhỏ.

Ở cuốn tiểu thuyết đầu tay này Phùng Văn Khai đã mạnh dạn chuyển hẳn sang kiểu bút pháp ảo hóa. Lối viết này được manh nha từ một vài truyện ngắn như Đêm trăng thiêng Hồn Quỳnh nay được anh mạnh dạn theo đuổi đến tận cùng. Tất cả mọi thứ đều được ảo hóa triệt để. Trước nhất là hệ thống nhân vật. Nhân vật trong Hư thực đa phần đều xuất hiện trong tấm khoác của những đại từ nhân xưng phiếm chỉ như: y hắn gã ông già mụ... hay những danh từ chỉ chức danh kiểu công chúa nô bộc gã trưởng phòng quân lính cô gái điếm...  Ngay đến nhân vật quan trọng có nhiệm vụ dẫn dắt câu chuyện khơi mở cho độc giả đi vào thế giới tư tưởng nghệ thuật tác phẩm cũng chỉ tồn tại cái họ lẫn vào bao cái họ khác: Đó là họ Đào. Thứ hai là hệ thống không gian thời gian. Thời gian trong truyện được bắt đầu bằng màn đêm đen huyền ảo để rồi cứ lơ lửng trôi đi trôi lại giữa quá khứ hiện tại trôi đi trong hiện thực và giấc mơ mà không có điểm kết thúc. Còn không gian con tàu đưa họ Đào và y bắt đầu vào chuyến phiêu lưu vào khu rừng nguyên sinh không xác định được nằm ở vị trí nào trên bản đồ. Một chốt canh biên phòng một căn nhà gỗ giữa rừng dăm ba ánh lửa le lói lại từ những làng bản xa xa những căn nhà tuềnh toàng rách nát trong con phố dài hun hút những khối cao ốc bằng bê tông ngút ngàn vươn mình lên bầu trời hay cả ngôi làng cõng trên lưng hương vị đậm đà: làng B¸i cũng đều được làm nhòe tối đa nhằm gợi cho bạn đọc cảm giác xa lạ huyền bí ngay trên những khối không gian mình ngày ngày chứng kiến đi qua. Thứ ba là những chi tiết có tính huyền bí như ông lão cũng buồng tàu với họ Đào và y đột nhiên biến mất những đạo quân ma quái trong đêm sự khôn ngoan đến thành tinh của con chó làng B¸i...Tất cả hợp lại nhằm tăng thêm độ huyền hoặc cho tác phẩm. Không nghi ngờ gì nữa Hư thực là câu chuyện ảo đích thức. Lối viết trong Hư thực là lối viết này được nhiều nhà văn trẻ đương đại ưa chuộng.Do đó việc  Phùng Văn Khai bất ngờ chuyển đổi bút pháp cũng không tạo ra cho tôi (và những nhà phê bình khác) sự ngạc nhiên đáng kể nào. Điều làm tôi bất ngờ nằm ở cái cách anh thể hiện cái bút pháp đó. Có hai điểm cần phải bàn đến ở tiểu thuyết này đó là:

Độ nhuyễn (chính xác hơn là tính chặt chẽ) trong kết cấu tiểu thuyết. Phải nói Phùng Văn Khai viết Hư thực rất đến tầm đủ độ. Không quá dài cũng không quá ngắn. Không lan man sa đà cũng như không hờ hững lướt qua  một chi tiết tình huống truyện nào. Thay vì được kết cấu theo phương thức "hình sin"với những tình tiết chi tiết mang tính bản lề thắt nút mở nút Hư thực lại có kết cấu theo dạng thức "đường thẳng" không có một điểm nhấn một chi tiết nào mang phẩm chất "ngôi sao" mà thay vào đó tất cả các chi tiết đều có chức năng nhiệm vụ tầm quan trọng như nhau. Tất cả liên kết với nhau rất chặt chẽ tạo nên hiệu ứng "cộng hưởng thẩm mỹ". Điều này biểu hiện rõ rệt ở hai phương diện sau. Một là sự liên kết bền chặt giữa hai nhân vật dẫn dắt truyện. Mối liên hệ giữa họ Đào và Y hình thành trên cơ sở tương phản lẫn tương đồng về tính cách. Cả hai cùng mê văn chương đều giàu lòng nhân ái giàu lòng tự trọng trước cuộc đời hỗn tạp và đầy bon chen. Nhưng ngoài những nét giống nhau ấy họ Đào và Y còn những điểm khác biệt khá lớn. Họ Đào một thân một mình nên tiêu diêu tự tại y vợ con vào nên nỗi lo cơm áo gạo tiền thường trực. Vậy nên trong chuyến đi này Y vẫn hy vọng thu lượm được điều gì đó hay hay để viết cái ký lấy nhuận bút nuôi con. Họ Đào đăm đắm với trang viết như một người tử vì đạo còn với người đời thì phóng khoáng dễ dãi không để tâm không nghi kỵ. Ngược lại Y say mê văn chương có mức độ biết cân bằng giữa đời và mộng sống e dè chừng mực luôn nhìn trước ngó nên ngay cả người bạn thân nhất là họ Đào Y - trong nhiều trường hợp - vẫn luôn có ý để phòng. Với kiểu nhân vật như thế Phùng Văn Khai có lý khi anh để Y bộc lộ tính cách thông qua những suy nghĩ nội tâm và họ Đào bằng hành động. Hai nhân vật này quấn quýt lấy nhau hành động của họ dệt nên một phần tác phẩm. Phần còn lại của tác phẩm được chuyển tải thông qua vai trò "trung gian" giữa họ với các câu chuyện xung quanh. Những câu chuyện này xuất phát từ trong cuộc chuyện trò đối thoại hay trong các sáng tác của họ. Cứ hết Phùng Văn Khai kết cấu tiểu thuyết của mình xoay quanh mô hình: Chuyện (riêng lẻ) - diễn tiến hành động của họ Đào và Y- Chuyện (riêng lẻ)  - diễn tiến hành động của họ Đào và Y - Chuyện (riêng lẻ) ... Đây sự là liên kết trên "bề mặt" tiểu thuyết. Liên kết này đảm bảo cho liên kết thứ hai hoạt động được hiệu quả. Đó là sự "đồng dạng" về nhân vật trong "câu truyện xung quanh". Ví như nhân vật con chó. Con chó xuất hiện mọi nơi mọi lúc trong tác phẩm. Loài vật này hiển hiện trong tiềm thức trong giấc mơ trong các sáng tác trong cuộc tranh luận giữa y và họ Đào trong làng Bai thật trong câu chuyện dang dở về ông lão già nghèo khổ nằm ở bên bến sông... Với mỗi trang viết mỗi câu chuyện là một hình ảnh chó khác nhau mang trong mình những ẩn dụ riêng. Con chó trong con mơ trong tiềm thức của y được tạo ra từ thói ganh tỵ xét nét nên hiện hình thành giống hồng cẩu quẩy dữ tợn ghê gớm giống chó thành tinh. Con chó ở làng Bùi lại sinh thành từ thói tham ăn tục uống từ những thủ đoạn gian trá của con người nên bản chất khôn ranh quỷ quyệt. Con chó bầu bạn cùng ông lão bên bến sông sinh ra từ nỗi cô đơn nên thì thủy chung tình nghĩa. Con chó trong truyện ngắn của họ Đào được cấu thành từ lòng nhân ái nên hiền lành thân thiện dễ thương. Mỗi hoàn cảnh mỗi thân phận đều có một con chó tương ứng...Sự đồng dạng này một mặt bảo đảm cho các câu chuyện dù tách biệt với nhau nhưng vẫn có mối liên hệ ngầm nhất định (tính chặt chẽ) một mặt tạo nên những cảnh cửa mở cho độc giả có nhiều phương án so sánh nghĩ ngợi (tính liên tưởng) về con người về cuộc sống. Kết cấu tiểu thuyết theo phương thức này đòi hỏi người viết phải thật sự vững tay vì khi đã mạnh dạn bỏ đi "bộ khung cốt truyện" thì điều cốt yếu phải làm được là tạo ra sự hấp dẫn ngay từ những dòng đầu tiên và duy trì nó trong suốt chặng đường còn lại nếu không người đọc sẽ nhanh chóng gạt cuốn sách đang cầm trên tay ra chỗ khác. Hư thực tạo được sức hấp dẫn đó bằng hai mối liên kết kể trên. Cách đan lồng nhiều câu chuyện vào nhau này đề cập đến nhiều khía cạnh xã hội khác nhau như gia đình tình yêu đạo đức đời sống xã hội... Sự đa dạng này cộng thêm với giọng văn "ma mị" chập chờn như khói như sương là đủ để cho bạn đọc tìm kiếm và khám phá thấy vấn đề mình thích hoặc quan tâm cùng nhiều lớp nghĩa hàm ẩn nhiều trường nghĩa phát sinh (mà chính tác giả cũng không nghĩ tới)

Nhân vật cũng là điểm nhấn quan trọng của tác phẩm này. Về cơ bản nhân vật trong Hư thực đều là nhân vật cô đơn.  Dưới đây là một số dạng thức cô đơn chính trong truyện:

- Cô đơn vì nghèo khổ là nỗi cô đơn của ông lão ở bến sông

- Cô đơn vì bị đời khinh rẻ là nỗi cô đơn của những cô gái điếm

- Cô đơn vì thiếu thốn tình cảm gia đình là nỗi cô đơn của người đàn bà và người đàn ông trong ngôi nhà nhỏ kẹp giữa hai tòa cao ốc lớn.

 - Cô đơn vì người đời không hiểu tài là nỗi cô đơn của họ Đào

- Cô đơn vì phải ở nơi âm u không chút bóng người: là nỗi cô đơn của những chàng trai dân tộc.

- Cô đơn vì thiếu người tâm tình chia sẻ thiếu người bạn đời: là nỗi cô đơn của người thiếu nữ trong tranh là tâm trạng của mụ già trong giấc mơ của họ Đào.

Thật lạ càng sống trong một thế giới đông đúc (nhân loại hơn 6 tỷ người) trong một thế giới kết nối toàn cầu bằng những phương tiện hiện đại nhất như điện thoại internnet...con người lại càng cảm thấy cô đơn và bất an hơn bao giờ hết. Kiểu nhân vật cô đơn mà Phùng Văn Khai tạo dựng cũng nằm trong quỹ đạo nhân vật chung của tiểu thuyết hiện đại. Những nhân vật này mang nỗi buồn nỗi cô đơn của con người hiện đại luôn có ý thức đi sâu vào tiềm thức vào bản ngã ngõ hầu tìm ra bản thân mình tìm ra một cách sống trong cuộc đời đầy biến động. Trong Hư thực Phùng Văn Khai đã tìm ra cách "biểu đạt" kiểu nhân vật này một cách mới mẻ. Đó là việc anh sáng tạo ra kiểu nhân vật cô gái nguyên thủy. Nhân vật này đi bên cạnh các nhân vật khác - đặc biệt là nhân vật Y và họ Đào - với tác dụng làm thành một hay nhiều cặp mệnh đề vừa có tính chất  tương phản vừa có tính chất tương hỗ từ đó bật ra nhiều câu hỏi thú vị về nỗi cô đơn của kiếp người. Con người cô đơn vì chung quanh không có đồng loại hay vì không hiểu đồng loại? Cô gái nguyên thủy sống một mình nhưng không hề cảm thấy cô đơn lạc lõng. Trong khi đó họ Đào và y dù sống giữa biển người nhưng vẫn không sao thoát khỏi cảm giác cô độc. Cô gái nguyên thuỷ sống đơn giản theo bản năng nhưng cuộc sống của cô - theo cách nhìn nhận của người hiện đại - là an nhàn thư thái hơn họ. Y  và những nhân vật khác trong truyện luôn phải gồng mình lên chống chọi với những mệt mỏi căng thẳng của cuộc sống. Ngay cả họ Đào - một con người có máu giang hồ một phong cách sống tài tử không toan tính bon chen với đời nhất nhiều lúc cũng không tránh khỏi những phiền muộn do cuộc đời mang lại. Phải chăng sống bằng bản năng không hẳn là xấu và sự kìm hãm bản năng không phải bao giờ cũng tốt.Cô gái nguyên thủy chỉ hành động chứ không suy nghĩ. Họ Đào và Y suy nghĩ nhiều hơn hành động. Cô gái nguyên thủy làm điều mình thích muốn. Họ Đào và Y làm điều mình thích muốn và được xã hội cho phép. Cô gái nguyên thủy sợ những gì xa lạ với mình (như con người) Y sợ những gì có thể gây tổn hại đến mình ngay cả với những điều thân thuộc nhất thiêng liêng nhất (như tình bạn của Y với họ Đào)...  Cứ thế sự tương phản này phái sinh ra hàng loạt trường ngữ nghĩa đa chiều mà mỗi bạn đọc tùy trình độ tâm thế thưởng thức mà tự mình tìm ra được. Theo tôi nhân vật này là điểm sáng nhất trong Hư thực.

Nói vậy không có nghĩa là các nhân vật Phùng Văn Khai tạo dựng "mười phân vẹn mười". Trên lĩnh vực này tôi không thích lắm kiểu nhân vật động vật - cụ thể là con chó. Hàm lượng sáng tạo trong cách viết về loài động vật thân thiết nhất với con người của Phùng Văn Khai...chưa cao. Nhiều chi tiết được triển khai theo những mô típ quen thuộc (kiểu con chó thành tinh). Với những gì đã thể hiện trong tiểu thuyết đầu tay Phùng Văn Khai hoàn toàn có thể làm hay (hoặc ít ra là mới) hơn nữa kiểu nhân vật này. Tiếc là anh chưa hoàn toàn chú tâm vào điều đó. Mặt khác tôi cũng đồng tình với hai ý kiến của Trần Sáng: "Trong trập trùng những cơn mơ hình ảnh tác giả có thể biến nó thành trùng trùng những biểu tượng có tính ẩn dụ cao và giàu sức biểu nghĩa. Thật đáng tiếc là trong Hư Thực mặc dù rất nhiều những hình ảnh những sự kiện những câu chuyện phi lý kỳ ảo (con tàu chạy trong đêm trăng lũ sói mắt đỏ - hồng cẩu quẩy linh hồn thiếu nữ hóa thân vào cây Sung - Mộc tinh - cô gái dã nhân người đàn bà điên những con búp bê rác ông già tật nguyền sống trong căn nhà đang lún xuống v.v.... Nhưng hình như chưa có hình ảnh nào đủ tính tượng trưng như một biểu tượng cũng như chưa có câu chuyện nào có thể toả ra từ trường của sự ám ảnh để trở thành một huyền thoại."[1] và Đào Bá Đoàn rằng " sự sáng tạo của nhà văn về nhân vật nên được nới rộng hơn nữa"[2] trong buổi tọa đàm về Hư Thực tại khoa sáng tác - Đại học Văn hóa Quân đội gần đây.

 Phê bình la vô cùng mong muốn của bạn đọc về một cuốn tiểu thuyết "hoàn hảo" là vô tận nhưng  với những gì làm được trong Hư thực một lần nữa xin chúc mừng Phùng Văn Khai. 

                                                                        

                                                                                                    Đ.M.T



[1] Mạn đàm tiểu thuyết Hư thực. Webside: hoinhavanvietnam.vn. ngày 23.3.2009

More...