Khóa luận đạt 9 điểm của Phạm Giang

By DƯƠNG HƯỚNG

Tiếp theo kỳ 1
Trong một lần đi chơi với Vương Nam đã cứu Tuyết khỏi chết đuối khi đang tắm ở ao đình. Tình ngay lý gian mọi người vu cho Nam hãm hại đời của Tuyết. Trong khi sự việc chưa được sáng tỏ thì Nam nhận được giấy nhập ngũ nên buộc phải lễ ăn hỏi với Tuyết mặc dù anh không hề yêu. Và Tuyết người con gái làng Đoài đó đi vào đời Nam như một vết nhơ hằn sâu trong tâm trí của anh. Vào chiến trường Hoàng Kỳ Nam sống và chiến đấu hết mình để giải phóng miền Nam thống nhất tổ quốc. Trong chiến trường do nỗ lực phấn đấu Hoàng Kỳ Nam hai lần Nam được đưa vào danh sách cảm tình Đảng nhưng đều không được kết nạp bởi những lỗi lầm không phải mình gây ra. Lần đầu tiên Hoàng Kỳ Nam buộc phải nhận lỗi thay cho thủ trưởng của mình bởi nếu sự việc mà vỡ lở thì cả đơn vị sẽ mất lòng tin vào chiến đấu. Còn lần thứ hai khi Hoàng Kỳ Nam đang ở đơn vị trực chiến chiến đấu và là đối tượng kết nạp Đảng thì bố Hoàng Kỳ Trung bị bắt anh bị chuyển về "trại tăng gia mãi tít trên rừng xanh núi đỏ" nên cũng không được kết nạp vào Đảng. Sau khi ra khỏi quân ngũ Hoàng Kỳ Nam đi học và trở thành một nhà báo một nhà văn. Từ cầm súng chuyển sang cầm bút Hoàng Kỳ Nam vẫn luôn là một con người có trách nhiệm và lương tâm với chính ngòi bút của mình. Chính điều này dẫn đến cái bi kịch trong nghề của Hoàng Kỳ Nam. Khi vào nghề viết Hoàng Kỳ Nam phải viết theo "sự sắp đặt của ông tổng biên tập"(24 412) và mặc dù không làm trái với nhân cách của một nhà văn nhưng Hoàng Kỳ Nam vẫn cảm thấy bị mất tự do trong sáng tạo nghệ thuật. Cũng chính bởi ý thức tự do tồn tại rất mạnh trong con người Hoàng Kỳ Nam đã thôi thúc làm anh đi đến hai quyết định: bỏ vợ và bỏ nghề làm báo để trở thành người tự do. Đối với Hoàng Kỳ Nam bỏ vợ anh trở thành "người tự do một nửa" và khi bỏ nghề anh thành "người tự do hoàn toàn". Bởi cuộc sống gia đình của anh không hề có hạnh phúc. Tuyết đi vào đời anh là do một sự hiểu lầm là một sai lầm không đáng có. Anh không hề yêu Tuyết. Trong khi đó anh tất cả tình cảm của anh lại hướng về một người con gái khác - Thương Huyền người đến với anh cũng do một sự hiểu lầm của chiến tranh. Tình yêu của anh với Thương Huyền là một tình yêu cũng rất thánh thiện. Nó vượt qua những ham muốn về nhục cảm mà vươn tới sự hòa hợp trong tâm hồn đầy lãng mạn. Trong cuộc sống của con người hôm nay khó mà có thể tìm được những mối tình như thế. Mặt khác Tuyết lại không giữ trọn lòng trung thủy đối với anh trong những ngày Hoàng Kỳ Nam đi chiến đấu. Điều này đã dẫn đến bi kịch trong đời sống gia đình của anh. Còn bi kịch trong nghề của anh là không được viết theo những gì mà trái tim mình mách bảo. Như vậy xét cho cùng Hoàng Kỳ Nam cũng là một nhân vật mang nặng những thế thái nhân tình của thời đại. Những trắc trở những éo le mà nhân vật này vấp phải trong cuộc sống một phần cũng là do những bi kịch của thời đại mang lại đồng thời nó còn bị chi phối bởi tính cách của nhân vật này: con người có trách nhiệm và một tâm hồn tự do. Có thể nói Hoàng Kỳ Nam là một nhân vật đã được nhà văn Dương Hướng "thổi vào cái nhiệt hứng của mình khi viết Dưới chín tầng trời" và "Những kinh nghiệm sống và kinh nghiệm nghề nghiệp tiểu thuyết được nhà văn gửi gắm vào nhân vật này" (15). Có lẽ vì thế mà người đọc thấy thấp thoáng một phần cuộc đời một phần tính cách của nhà văn Dương Hướng trong nhân vật Hoàng Kỳ Nam.
Trong gia tộc Hoàng Kỳ còn một nhân vật không thể không nhắc tới đó là Hoàng Kỳ Trung. Hoàng Kỳ Trung một nhân vật không được coi là thánh thiện như Yến Quyên và Hoàng Kỳ Nam bởi trong nhân vật này còn tồn tại những méo mó và dị dạng trong tâm hồn. Những méo mó dị dạng đó chính là sản phẩm của thời cuộc in dấu lên cuộc đời ông. Đây cũng là một nhân vật mang những bi kịch của thời đại. Là người đi kháng chiến rồi sau đó làm cán bộ cải cách có nhiều cống hiến cho cách mạng nhưng ông không thể nào ngờ rằng gia đình mình lại là nạn nhân của cuộc cải cách ruộng đất. Khi làm trở về gia đình tan nát bởi những sai lầm của công cuộc cải cách nhưng Hoàng Kỳ Trung cũng đành nuốt hận vào lòng và tiếp tục đi kháng chiến. Đối với Hoàng Kỳ Trung đi kháng chiến là để xóa đi cái vết đen trong lý lịch gia đình để cứu lấy gia tộc đồng thời để đứng vững được trước thời đại đầy biến động. Có thể nói đây là một suy nghĩ rất thức thời của nhân vật này. Hoàng Kỳ Trung thấy rõ những rối ren phức tạp trong thời đại mà ông đang sống. Bên cạnh những thành quả lớn lao mà cách mạng đem lại thì những mặt trái của nó cũng vô cùng khủng khiếp. Nếu không biết cách ứng xử thì sẽ bị lịch sử nghiền nát ngay lập tức. Và cách ứng xử của Hoàng Kỳ Trung là phải chịu đựng. Chính điều này đã được ông khẳng định khi nói chuyện với con trai Hoàng Kỳ Nam: "Con ạ làm được người tử tế còn phải nhận biết và chịu đựng được cả lỗi lầm xấu xa tồi tệ của thời đại mình đang sống"(24 346). Dù đi kháng chiến biền biệt nhưng ông cũng thấu hiểu được những mặt trái đang diễn ra trong phong trào hợp tác hóa: nó "như một cơn lũ... cuốn phăng đi mọi thứ của nhà nông đã tích góp từ bào đời"(24 346 ) nhưng ông cũng thấy nếu lao ra chống đỡ cũng sẽ bị nó đánh cho "nhừ đòn". Và cách duy nhất là "phải chịu đựng". Rồi cuối cùng ông đưa ra triết lý: "Thời thế thế thời phải thế"(24 345). Chân lý này đã trở thành minh triết đối với ông. Cũng nhờ minh triết này ông Trung đã "sống sót" qua những tai biến của lịch sử. Không những thế ông còn trở thành người anh hùng của thời đại. Một vị tướng không khuất phục trước sự tra tấn giã man của kẻ thù và giành được rất nhiều chiến công trên chiến trường. Ở trong con người ông Trung tồn tại những phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ cộng sản kiên cường: ý chí sắt đá giữ vững lập trường quan điểm đến cùng có tinh thần bất khuất... Song bên cạnh đó nhân vật này cũng có những khuyết điểm méo mó dị dạng trong tính cách. Có lẽ cái nghiệp nhà binh đã ảnh hưởng rất lớn tới phong cách sống của ông đến nỗi:        "Ông nói câu nào cũng dùng mệnh lệnh. Có lẽ cả khi ngủ với mẹ bố cũng dùng mệnh lệnh"(24 341) hay không cho phép bất kỳ ai "nói ý kiến riêng của mình". Ông là người có lập trường giai cấp đến cùng nhưng cái lập trường giai cấp ấy quá cứng nhắc đã dẫn đến những lẫm lẫn trong cuộc sống. Với ông Trung trong xã hội con người chỉ có hai phía: ta và địch. Nếu họ không ở phía ta thì chắc chắn họ là địch chứ không thể tồn tại một lực lượng trung gian giữa hai bên. Chính cái nhìn xã hội theo hai cực đối kháng đã đưa ông đi vào vết xe đổ của lịch sử lúc nào ông không biết. Ông vội vàng quy kết cho gia đình thương gia Đức Cường là "kẻ thù không đội trời chung". Vô hình chung ông cũng giống như Trần Tăng trước kia khi một mực quy cho bố mẹ của ông là địa chủ. Nếu có khác cũng chỉ là khác ở thời điểm và cấp độ mà thôi. Như vậy với ngòi bút già dặn nhà văn Dương Hướng đã không ngần ngại nêu lên những nét dị thường kỳ quặc bên cạnh những nét ưu tú của nhân vật Hoàng Kỳ Trung. Những dị dạng trong tính cách chính là sản phẩm của thời đại in dấu trong con người Hoàng Kỳ Trung. Một thời đại vừa bi vừa hùng. Ở nhân vật này dù gặp phải không ít những bi kịch trong cuộc đời nhưng với những kinh nghiệm từng trải sau bao năm vật lộn trên chiến trường với triết lý sống "Thời thế thế thời phải thế" cùng cách ứng xử của mình tướng Hoàng Kỳ Trung đã đứng vững sau những tai biến của lịch sử và trở thành nhân vật anh hùng của thời đại. Và mặc dù có những dị dạng méo mó về tâm hồn nhưng ở trong con người Hoàng Kỳ Trung không hề có tính chất "điếm" hay "lưu manh" sau khi ra khỏi "tai nạn" cuộc đời như một số nhân vật khác trong Dưới chín tầng trời. Xét cho cùng Hoàng Kỳ trung là một nhân vật anh hùng.
Bên cạnh Hoàng Kỳ Trung Đào Vương cũng được coi là một nhân vật anh hùng trong tiểu thuyết Dưới chín tầng trời. Cùng trang lứa với Hoàng Kỳ Nam nhưng khác với Nam - một con người thiên sống về nội tâm Vương là một người sống liều lĩnh táo bạo thông minh và có óc phán đoán. Cũng nhờ tính cách đó mà Đào Vương có nhiều sáng kiến hay trong chiến đấu. Những sáng kiến này đã giúp đơn vị của Vương không bị tổn thất về người mà còn là một trong những yếu tố vô cùng quan trọng tạo điều kiện thuận lợi cho quân ta ồ ạt kéo vào giải phóng thành phố trong dịp tết. Bởi thế Vương được kết nạp vào Đảng và được đề bạt chức tiểu đội trưởng. Vương chính là lớp người anh hùng đi sau kế tiếp lớp người đi trước là Hoàng Kỳ Trung. Khi chiến tranh kết thúc Vương trở thành thương binh. Trong chiến đấu Vương là một người anh hùng thì khi trở về vương chỉ là một kẻ tàn phế. Là một người có: "bản tính mạnh mẽ làm gì cũng muốn nổi tiếng tính khí lại ngang tàng sức sống hừng hực dục vọng tràn trề"(24 410) giờ phải "ru rú giam mình trên chiếc xe lăn"(24 489) Vương thấy thật không thể chịu nổi. Một nỗi chua xót mặc cảm trào lên trong lòng người anh hùng trẻ. Không những thế khi trở về quê hương tận mắt chứng kiến những bất công những chuyện thị phi diễn ra ở làng mình khiến Vương cảm thấy đau đớn. Những gì anh và đồng đội của mình phải đổi bằng xương máu và mạng sống để bảo vệ giờ đây đang bị phá hoại bởi những kẻ ở lại. Cuộc đời thật bất công. Là một người không từng trải và chưa có được cái bản lĩnh như Hoàng Kỳ Trung Vương bị cuộc đời "quật" ngã dẫn đến bi kịch. Bi kịch của người anh hùng thời hậu chiến. Đến cuối tác phẩm Vương cũng được bù đắp phần nào khi nhận lại con gái Ngọc Lan và tác giả hé lộ Tuyết - cô chủ tịch xã Chiến Thắng muốn xây dựng lại hạnh phúc với anh.
Trong những người dân làng Đoài có một nhân vật mà ta không thể không nhắc đến đó là Đào Kinh. Đây cũng là một trong những nhân vật được nhà văn Dương Hướng dày công xây dựng. Một nhân vật vừa là nạn nhân vừa là tội nhân của lịch sử. Ở Đào Kinh có sự hòa trộn của cái bi cái hùng cái hài và cả những lầm lỗi của lịch sử. Là một người tứ cố vô thân Đào Kinh xin làm người làm mướn cho nhà Hoàng Kỳ; rồi sau đó khi cuộc cải cách ruộng đất đến bỗng dưng thời thế thay đổi từ một kẻ cùng đinh mạt hạng của làng Đoài Đào Kinh bỗng trở thành một cán bộ cốt cán của cuộc cải cách ruộng đất rồi làm đến cả cán bộ tuyên truyền trong phong trào Hợp tác xã. Nhưng cơn bão Hợp tác xã đã quật cho Đào Kinh một đòn quá đau buộc Đào Kinh phải bỏ quê ra đi. Trong cuộc đời lênh đênh với nhiều bến đỗ hết lần này đến lần khác cứ ngỡ mình đổi đời nhưng rồi lại bị trắng tay. Và cả cuộc đời Đào Kinh cố thoát ra khỏi cái định mệnh của lịch sử của bàn tay quyền lực nhưng không thoát nổi mà đại diện là Trần Tăng. Sau khi bỏ quê ra đi Đào Kinh đã làm mọi việc để thay đổi cuộc đời của mình. Trải qua những tháng ngày khó khăn: bị vào tù vì tội tổ chức vượt biên phải làm bảo kê cho ổ điếm của mẹ con bà Cháo ở biên giới... với ý chí vươn lên Đào Kinh đã ngày càng làm ăn phát đạt và trở thành tỉ phú. Mặc dù là một anh nông dân "chân đất mắt toét" trình độ học vấn thuộc loại i - tờ không biết gì về kinh tế thị trường nhưng nhờ vào tiền của mình Đào Kinh có một đội ngũ quân sư giỏi giang và những đệ tử trung thành giúp ông ta trong việc kinh doanh. Khi tổng kết lại kinh nghiệm làm ăn của mình Đào Kinh đã nói "Làm giàu thời nay trước tiên phải có quyền lực... Bí quyết thành công trong làm ăn nói chung trên đất nước này thuộc về những ai biết khai thác triệt để quyền lực..."(24 76). Như vậy quyền lực ngự trị mọi lĩnh vực cả kinh tế chính trị và xã hội. Nhờ vào quyền lực và tiền bạc Đào Kinh đã thực hiện thành công những vụ làm ăn phi pháp và trở thành biểu tượng của thời đại. Không những thế Đào Kinh còn là nhân vật hiện diện cho nỗi đau sâu kín lâu dài về những u mê   sự mông muội sự ấu trĩ của lịch sử. Chính vì sự mông muội của mình mà Đào Kinh đã cầm súng bắn vào Hoàng Kỳ Bắc người đã cưu mang và đùm bọc mình trong những tháng ngày khốn khó. Rồi khi bắt quả tang Trần Tăng ngủ với vợ mình nhưng không làm gì được cuối cùng vẫn phải mang ơn ông ta. Sự ấu trĩ đó còn thể hiện trong những việc làm của ông ta trong phong trào Hợp tác xã với những trò làm ăn quan liêu sai trái dối trá để lấy thành tích. Như vậy Đào Kinh cũng là một nhân vật có tính cách phức tạp. Trong ông ta vừa có tính chất lưu manh vừa có cả cái thiên lương trong tâm hồn. Vì thế nhân vật này không gây nhiều ác cảm mà vẫn lưu lại những thiện cảm trong lòng của người đọc.
Măng là kết quả của cuộc tình giữa Trần Tăng và nàng Cam của Đào Kinh. Nhờ vào thế lực của bố đẻ Măng từ một cô gái quê nhút nhát hiền lành nhanh chóng trở thành cửa hàng trưởng cửa hàng ăn số một. Những năm sống ở trên tỉnh đã dạy cho Măng biết lợi dụng cái quyền lực của người bố đẻ và cái vốn trời cho của mình để tiến thân. Măng phất lên như diều gặp gió và trở thành một "doanh nhân thành đạt" "một người đàn bà giàu nhất nước Nam"(24). Với dòng máu hừng hực ham muốn và dục vọng của Trần Tăng chảy trong người Măng biết dùng quyền lực để kiếm tiền và dùng tiền để mua quyền lực. Măng được người ta gọi là "Con điếm chính trị" và nổi tiếng là người có thể: "thiết kế một cho một thằng ngu dốt nhảy phóc một phát vào ghế này ghế nọ và cũng sẵn sàng hạ bệ tống khứ một vị bộ trưởng tài ba vào tù hoặc về vườn..."(24 393). Trong mắt mọi người Măng là một người đàn bà có quyền lực và bản lĩnh. Nếu bố Trần Tăng của cô có về nghỉ hưu thì chỗ đứng của cô vẫn vững chắc như bàn thạch bởi cô đã sớm tạo dựng cho mình một thế lực mới che trở cho mình. Như vậy ta tưởng chừng nhà văn sẽ xây dựng nhân vật này sa đọa đến cùng trong lực hút đầy ma lực của đồng tiền và quyền lực. Nhưng không với cái nhìn đầy tính nhân ái với con người đặc biệt với người phụ nữ tác giả phát hiện ra trong sâu thẳm tâm hồn của người đàn bà này những sống một cuộc đời bình dị trong những tình cảm chân thật giữa con người với con người  "Em thực sự buồn chán cứ phải sống mãi trong cảnh giàu sang nhung lụa mà cái tình bạc phếch như vôi..." (24 19). Điều này đã tạo nên tính đa thanh trong nhân vật của Dương Hướng.
Còn Tuyết là một người đàn bà ham danh vọng và lẳng lơ. Để đạt được danh vọng Tuyết sẵn sàng đánh đổi cái quý giá nhất của người con gái. Mặc dù là người phụ nữ đã có chồng nhưng trước cái ánh sáng chói lòa quyền lực của Trần Tăng Tuyết đã bị "thiêu rụi" và ngã vào lòng ông ta một cách tự nguyện. Và Tuyết chính là sản phẩm của Trần Tăng tạo ra. Tưởng rằng Tuyết sẽ là cái bóng của Trần Tăng suốt đời nhưng thật bất ngờ cô đã rẽ sang một con đường khác. Tuyết là một người đàn bà đầy bản lĩnh. Trên đoạn đường đi chung với "người tình to lớn" của mình Tuyết nhận ra những sai lầm của ông ta và rẽ sang một hướng đi khác. Tuyết đã thẳng thắn chỉ ra những sai lầm của Trần Tăng "Ông là một thủ lĩnh dẫn dắt đoàn quân bước những bước đi sai lầm không dễ gì chối bỏ được. Hậu quả đã rành rành thực tế đã chứng minh...."(24 469). Đồng thời Tuyết cũng dám chịu trách nhiệm đối với những việc làm sai trái của mình "Từ ngày ly hôn với Hoàng Kỳ Nam em nhận ra mình là một người đàn bà hư hỏng nên phải trả giá."(24 469). Và cô mong "Cuối đời em lại muốn làm điều gì đó thực sự có ích giúp cho họ (người dân làng Đoài) có được cuộc sống tốt đẹp bù lại những gì lâu nay ta đã làm khổ họ"(24 469). Tuyết là thế hệ sau tiếp nối Trần Tăng nhưng lại có cái nhìn cấp tiến hơn ông ta. Tuyết sẽ là người sửa lại những sai lầm mà Trần Tăng đã gây ra cho nhân dân làng Đoài sẽ là người sửa lại những nỗi lầm những lầm lạc mà con người đã bước qua. Có lẽ cái hay tạo nên giá trị cho tác phẩm Dưới chín tầng trời phải chăng là ở chính chỗ này?
Bên cạnh những nhân vật tiêu biểu nổi hình nổi khối ở làng Đoài như gia đình Hoàng Kỳ gia đình Đào Kinh làng Đoài còn có những nhân vật khác như mẹ con bà Cháo cô Lùn anh Câm Cảo chăn vịt lão Khi... cũng hiện lên rất sinh động mang đậm bản chất của những người dân quê. Mỗi người mang một nét riêng với những cảnh ngộ khác nhau tạo nên sự đa dạng phong phú về nhân vật cho tác phẩm. Đồng thời làm cho tiểu thuyết Dưới chín tầng trời có sức phản ánh sâu tới tận cùng ngõ ngách của làng quê. Những người dân làng Đoài họ đã trải qua biết bao thăng trầm biến động xã hội và dù ít hay nhiều họ cũng mang trong mình những nỗi đau của thời đại. Họ chính là những nhân chứng cho một thời kỳ lịch sử đã đi qua trong cuộc sống hôm nay.
Những nhân vật không phải người làng Đoài.
Dưới chín tầng trời là một bước tiến mới so với Bến không chồng trong bề rộng phản ánh. Nếu Bến không chồng chỉ là cuộc sống của những người dân trong một đơn vị làng - làng Đông thì trong Dưới chín tầng trời đó là một bức tranh toàn cảnh về cuộc sống con người trên khắp mọi miền đất nước trải dài từ Bắc vào Nam. Đó là gia đình thương gia Đức Cường ở Đà Nẵng cô Mai Tàu chuyên buôn bán ở vùng biên giới cán bộ Trần Tăng Thu Cúc... Mỗi người có một số phận một địa vị khác nhau nhưng họ có một điểm chung là đều có mối quan hệ với những cư dân ở làng Đoài. Thậm chí có nhân vật có những ảnh hưởng không nhỏ tới cuộc sống của những người dân làng Đoài là Trần Tăng và Thu Cúc. Mặc dù nhân vật trung tâm của tiểu thuyết vẫn là những người dân làng Đoài nhưng những nhân vật này hiện lên rất sinh động và đầy cá tính. Điều này thể hiện tính phong phú trong hệ thống nhân vật của Dưới chín tầng trời.
Trước tiên ta bắt đầu với nhân vật Trần Tăng. Đây được coi là một nhân vật đầy tâm huyết của nhà văn Dương Hướng. Trong Dưới chín tầng trời Trần Tăng như là một nhân vật đại diện cho cái góc khuất của một nhân vật lớn mà nhà văn muốn hướng tới đó là nhân vật lịch sử. Ở Trần Tăng người đọc dễ dàng nhận ra những  mặt trái những lầm lạc của một thời. Trần Tăng là một con người đầy quyền lực. Cái quyền lực này được thể hiện rõ khi Trần Tăng về làng Đoài thực hiện công tác cải cách ruộng đất: "Sếp đội Trần Tăng như có phép thần thông khiến cả làng đều sợ. Từ lũ trẻ con đến cụ già lụ khụ nhìn thấy thằng Trần Tăng là khúm núm dạ vâng không dám cả nói to.".  Đến cả loài vật cũng phải sợ cái uy quyền của Trần Tăng: " Loài chó hung dữ thế hễ nhìn thấy Trần Tăng là cụp đuôi lủi mất dạng." (24 50). Và con đường để bước tới quyền lực của ông ta gắn liền với những biến động của đất nước: cải cách ruộng đất phong trào Hợp tác xã ở nông thôn cuộc chiến tranh biên giới và cả khi đất nước bước thời kỳ đổi mới...  đã kéo theo biết bao nhiêu số phận bao nhiêu con người không chỉ riêng ở làng Đoài. Những nơi mà ông ta đi qua trên bước đường quan nộ của mình đều bị: "phá tan nền móng gốc rễ làng quê" đời sống của người dân trở nên nghèo khổ đến nỗi có người phải bỏ làng mà đi như mấy mẹ con bà Cháo như Đào Kinh. Rồi khi bỏ làng ra đi những người này vẫn không thoát khỏi bàn tay đầy quyền lực của Trần Tăng. Vì ông ta mà có biết bao nhiêu gia đình phải tan nát vợ phải xa chồng mẹ phải xa con ... Đào Kinh thì mấy lần tưởng đổi đời nhờ làm ăn buôn bán nhưng rồi lại trắng tay mấy mẹ con bà Cháo đang làm ăn ổn định ở vùng giáp biên giới bỗng trở nên bơ vơ mất trắng những gì mà bao nhiêu năm làm lụng chắt chiu đến nỗi phải dùng đến cái vốn tự có để nuôi thân. Không chỉ có thế Trần Tăng còn làm mưa làm gió trên lĩnh vực kinh tế. Nhờ ông ta hậu thuẫn mà một người như Đào Kinh và Măng đã trở thành những mạnh thường quân kinh tế. Không những thế Trần Tăng còn là một con người sống sa đọa và đạo đức "nhếch nhác" (Hoàng Ngọc Hiến) và hứng "đa tình". Thói mê gái đã ăn sâu vào máu của Trần Tăng và trở thành một cái gen trội trong con người ông ta. Mặc dù đã có vợ nhưng chỉ tính ở làng Đoài ông ta đã liên quan tới ba người đàn bà: Yến Quyên Cam và Tuyết. Còn trong cuộc đời danh vọng của mình thì không thể biết được đã có bao nhiêu cô gái đã ngã vào lòng của ông ta. Trần Tăng như một "con quỷ dâm dục" một vết đen trong đội ngũ cán bộ của Đảng. Nhưng trong Dưới chín tầng trời nhà văn Dương Hướng nhìn nhận Trần Tăng ở một khía cạnh khác: "cả ba người đàn bà làng Đoài đã tạo nên tính cách Trần Tăng thâm trầm và dữ dội đắm đuối và si mê"(24 228). Như vậy Dương Hướng không làm cho nhân vật này trở thành tên ác quỷ mà trong những mối quan hệ bất chính đó ta vẫn thấy thấp thoáng ở con người này một chữ tình. Ví dụ như với mối quan hệ với Tuyết ban đầu cũng là những ham muốn về xác thịt nhưng sau đó Trần Tăng thấy quý mếnTuyết mong muốn "Bao kinh nghiệm thu lượm được trong những năm tháng qua Trần Tăng muốn truyền lại cho Tuyết"(24 228) để cô trở thành một "người đàn bà mạnh mẽ có trình độ học vấn và có cả quyền lực..."(24 226). Và trong thực tế Trần Tăng đã giúp cô rất nhiều trên con đường công danh. Không những thế làng Đoài - nơi mà ông đã gây ra bao nhiêu oan trái cũng là nơi ông "gửi gắm tâm lực hơn cả cho mảnh đất và con người" (24 226) nơi đây. Điều này có thể thấy sự phức tạp trong con người của nhân vật Trần Tăng. Ông ta được coi là một kẻ cơ hội kẻ tha hóa sa đọa và đầu cơ về chính trị nhưng bên cạnh đó ta còn thấy tính bi kịch trong con người ông ta. Bi kịch của sự cô đơn lạc lõng. Tuy là một người có quyền lực tột đỉnh đi đến đâu cũng được trọng vọng nhưng ông ta lại cảm thấy rất cô đơn trên đỉnh uy quyền. Là cán bộ cấp cao khi đi ra ngoài quân quyền lộng ai cũng phải khiếp sợ nhưng khi về nhà lại bị bố đẻ và người vợ coi thường. Không những nơi ông ta đi qua chỉ để lại trong lòng dân nỗi hận thù. Ông ta biết những việc làm của mình là sai trái nhưng ông ta vẫn phải làm vì nếu ông ta không làm thì người khác làm còn để lại hậu quả nghiêm trọng hơn. Rồi khi cuối đời Trần Tăng càng thấm thía với cái bi kịch của mình hơn. Khi con người ta gần đất xa trời con người ta thường quay đầu về với tổ tiên làng xóm nhưng với Trần Tăng ông không dám quay đầu trở lại vì sự "ghẻ lạnh" của họ giành cho ông cho những hậu quả mà ông đã để lại trên mảnh đất quê hương của mình. Ngay chính làng Đoài nơi mà ông chỉ "đi qua" người dân ở dường như ai cũng coi ông là một tên quan chuyên hành hạ dân lành. Và cuối cuộc đời của mình khi ông đã từ giã cõi đời sẽ không có ai thắp hương cho ông. Như vậy có thể nói cái bi kịch ở nhân vật Trần Tăng sâu sắc hơn của những nhân vật khác vì ông ta nhận thức được cái bi kịch của mình. Qua những phút sám hối của nhân vật này ở cuối tác phẩm ta thấy rõ sự vận động phức tạp trong con người Trần Tăng. Trong con người Trần Tăng vừa có ác quỷ vừa có cả thánh thần. Và phép biện chứng tâm hồn được nhà văn sử dụng triệt để khi xây dựng nên nhân vật này. Như vậy với độ chín của cây bút luôn hướng mình theo cái Chân - thiện - Mỹ nhà văn Dương Hướng đã cố gắng tìm ra cái hạt ngọc của nhân tính trong cái xấu xa cái tội lỗi. Trong con người Trần Tăng - một nhân vật đại diện những góc khuất lớn của lịch sử với những sự tha hóa trong quyền lực với những lỗi lầm to lớn những trò ma mãnh những mưu mô toan tính quyền lực đã gây ra bao khổ đau cho con người nhưng trong con người tội nhân của ông ta vẫn còn le lói ánh sáng của một chút thiên lương. Qua nhân vật này cái nhìn của nhà văn Dương Hướng đặt ra một cách rõ nét trong Dưới chín tầng trời - một cách nhìn truyền thống của người phương Đông: "thấy Dương trong Âm cái Sồng trong cái Chết cái Dũng trong cái Hèn Phúc trong Họa Thiện trong Ác Tích cực trong Tiêu cực..."(24 513). Một cái nhìn mang tính nhân văn cao cả.
Bên cạnh Trần Tăng thì nhân vật Thu Cúc cũng là một nhân vật có quyền lực rất lớn trong Dưới chín tầng trời. Nhân vật này không có ảnh hưởng trực tiếp và có tầm bao quát đối với người dân làng Đoài như Trần Tăng mà chỉ dừng lại ở một vài con người cụ thể - Hoàng Kỳ Nam. Đặc biệt Thu Cúc lại có ảnh hưởng rất lớn đối với gia đình thương gia Đức Cường. Có thể nói nếu Trần Tăng là người đã gây ra sự đổ vỡ của gia đình Hoàng Kỳ trong cuộc cải cách ruộng đất thì Thu Cúc là người đã phá tan hạnh phúc của gia đình thương gia Đức Cường - một thương gia giàu lòng yêu nước và có công với cách mạng khi đất nước vừa được giải phóng. Là một người có gốc rễ thành phần cơ bản với một lý lịch đẹp và có nhiều chiến công trong cuộc kháng chiến nên sau khi đất nước được giải phóng Thu Cúc được đưa vào vị trí phó chủ tịch thành phố. Quả là một con người đáng nể trọng nhưng nhà văn Dương Hướng không quan tâm đến cái bề ngoài đó mà nhà văn cố đi sâu vào tìm hiểu nắm bắt con người bên trong của nhân vật này. Và con người đó được nhà văn thể hiện ở trong sắc diện cũng như trong hành động của nhân vật. Đối với Thu Cúc sau khi đất nước giải phóng với cương vị là phó chủ tịch thành phố cô đã thực hiện một chính sách cào bằng. Hành động của cô đối với gia đình thương gia Đức Cường cũng gần giống với hành động của Trần Tăng đối với gia đình Hoàng Kỳ chỉ có điều khác nhau về bản chất và mục đích. Cô không coi gia đình Thương gia Đức Cường là kẻ thù không đội trời chung như tướng Hoàng Kỳ Trung nhưng trong con mắt của Thu Cúc gia đình này cũng không khác nào một cái mầm bệnh có hại cần phải nhổ tận gốc. Hay có lẽ những năm tháng sống quá gian khổ trong kháng chiến đã làm cho trái tim cô trở nên băng giá mà sau này cô quên mất con người sống với nhau cần nhất là hai chữ tình người. Để rồi khi trở về với cuộc sống trên một cương vị đầy quyền uy cô coi tất cả những gia đình sống trong sự giàu sang đều là những cây nấm có độc cần phải nhổ mà không cần phải xem xét phân biệt họ là người như thế nào. Với con người này lúc nào cũng là lập trường giai cấp là lý lẽ - cái lý lẽ cạn tàu ráo máng không một chút tình người. Cô đối với nhà thương gia Đức Cường lúc nào cũng như là một người bề trên ban phát sự sống cho những con chiên ngoan đạo của mình lúc nào cô cũng nói là "nhân danh Đảng và chính quyền..." nhưng thực tế có phải như vậy không? Hay chính cô muốn phá tan cái gia đình này để mưu cầu danh lợi riêng cho mình? Và khi đọc Dưới chín tầng trời người đọc không khó nhận ra cái người đẩy gia đình Đức Cường vào bước đường cùng: ông Đức Cường tự tử bà Đức Cường chết theo ông Đức Thịnh trong lúc phẫn uất đã cầm dao đâm người và tự tử trong nhà giam còn Thương Huyền thì bị hóa điên bởi quá tuyệt vọng. Nhân vật thế lực này cũng là nguyên nhân góp thêm vào cái bi kịch trong cuộc đời của nhân vật Hoàng Kỳ Nam. Thu Cúc và Hoàng Kỳ Nam dường như đã trở thành kẻ đối đầu với nhau trước một vấn đề: số phận của Thương Huyền. Một người luôn mong  cho Thương Huyền có một cuộc sống tốt đẹp còn một người lại muốn đẩy cô đi càng xa càng tốt. Trong những tác phẩm viết về đề tài chiến tranh Thu Cúc sẽ vươn lên thành một anh hùng với phẩm chất kiên định giữ vững lập trưởng tư tưởng lập trường giai cấp nhưng trong Dưới chín tầng trời ta thật khó để có thể nói nhân vật này là nhân vật tích cực hay là nhân vật tiêu cực. Điều này tạo nên tính phức tạp của nhân vật trong Dưới chín tầng trời.
Và cuối cùng ta không thể không nhắc tới gia đình thương gia Đức Cường một gia đình cũng chứa chất biết bao nỗi bi kịch của thời đại của lịch sử. Nếu trong phần đầu tác phẩm ta chứng kiến bi kịch của gia đình Hoàng Kỳ là bi kịch của một thời kỳ lầm lạc trong những tháng ngày lần tìm con đường để đến với chủ nghĩa xã hội khi cuộc Cải cách ruộng đất diễn ra ở miền Bắc thì bi kịch của gia đình thương gia Đức Cường lại là bi kịch của chiến tranh và hòa bình. Chiến tranh luôn là một nguyên nhân gây ra những tổn thất mất mát cho con người không chỉ về của cải mà còn cả về máu và nước mắt. Và nỗi đau đó không chỉ tồn tại trong những tháng ngày chiến tranh đang tung hoành mà hậu quả của nó còn kéo theo một vệt dài cả vào những ngày hòa bình. Trong kháng chiến gia đình thương gia đã đào hầm nuôi giấu cán bộ cách mạng ủng hộ cách mạng của cải vật chất trong những ngày cuộc kháng chiến của ta còn gặp nhiều khó khăn rồi khi hòa bình ông hiến hai nhà máy đang làm ăn phát đạt do ông quản lý cho nhà nước hiến cả ngôi nhà cho người cán bộ cách mạng làm trụ sở làm việc trong những ngày đất nước còn gặp nhiều khó khăn khi mới bước ra từ lửa đạn để rồi ông nhận lại được gì? Hay đó chỉ là nỗi tuyệt vọng và những bi kịch cứ nối tiếp ập đến đối với gia đình ông mà nguyên nhân lại bắt nguồn từ những người được coi là cốt cán của cách mạng. Là một thương gia giàu có nhờ vào công việc kinh doanh buốn nhưng gia đình ông thuộc vào giai cấp tư sản dân tộc tuy không danh chính ngôn thuận đi theo cách mạng nhưng những chiến thắng mà ta giành được không thể không kể đến sự đóng góp của những gia đình như gia đình thương gia Đức Cường. Tuy có con trai làm lình cho ngụy quân nhưng Đức Chính chưa bao giờ phải cầm súng ra trận đó chỉ là do hoàn cảnh xô đẩy; đặc biệt người con gái Thương Huyền phải ngủ với cố vấn Bell để hoàn thành nhiệm vụ mà cách mạng giao cho. Khi hoàn thành xong nhiệm vụ nhờ đứa con trong bụng mà Thương Huyền thoát chết nhưng nàng phải bỏ dở công việc vì sự day dứt giằng xé trong tâm hồn khi là kẻ giết cha của đứa con mình. Thế nhưng khi hòa bình lập lại Thương Huyền không nhận được sự cảm thông của mọi người mà đáp lại đó là ánh mắt soi mói của những người cán bộ "kiên định lập trường" như Thu Cúc mặc dù chính họ đã đẩy cô làm vật hy sinh "dưới hai làn đạn ở cả hai phía". Nghịch cảnh đặt ra khiến người đọc phải lặng đi để mà suy nghĩ. Một gia đình thương gia Đức Cường giàu có đức độ kiêu hãnh bao nhiêu có nhiều đóng góp cho cách mạng lại chính là nạn nhân của cuộc cải tạo tư sản. Điều làm ông Đức Cường đau xót là hai nhà máy mà ông quản lý đang làm ăn rất phát đạt khi vào tay chính quyền lại bị thua lỗ nặng và có nguy cơ phá sản. Dù giờ đây nó không phải là nhà máy của ông nhưng cả đời ông đã lăn lộn với nó bỏ nhiều tâm huyết với nó nên giờ đây khi nghe tin dữ về hai nhà máy này lòng ông cảm thấy trào lên một nỗi chua xót như "mất đi một cái gì quý giá". Rồi hai đứa con của ông lại chịu một cuộc đời lỡ dở đã làm ông quá đau lòng. Chứng kiến những nghịch cảnh ngày ngày diễn ra trong khu biệt thự của mình thương gia Đức Cường cảm thấy mình là "kẻ thất bại thảm hại nhất trên đời" vì ông mà "vợ con ông phải chịu khổ" ông không muốn tiếp tục sống nữa. Ông tuyệt vọng...và cuối cùng ông tìm cho mình một con đường giải thoát với lọ thuốc ngủ xinh xinh. Thật đau lòng! Gia đình thương gia Đức Cường chính là nạn nhân của cuộc cải tạo tư sản diễn ra khi đất nước vừa độc lập. Cuộc cải tạo tư sản với những sai lầm tả khuynh ấu trĩ với cái nhìn lập trường giai cấp cực đoan đã đưa đến những bi kịch đẫm máu và nước mắt. Nhà văn Dương Hướng đã cho người đọc tiếp cận lịch sử một cách chân thật hơn. Ngòi bút của ông chỉ tuân thủ theo một tôn chỉ: đó là sự thật. Tuy nhiên dù sự thật của lịch sử có những lầm lỗi những sai trái nhưng con người vẫ có quyền tin và hi vọng một kết cục khác cho cuộc sống về sau. Điều này cũng là mang tính logic khi Thương Huyền được đền bù lại những mất mát mà mình đã phải chịu đựng những sai lầm của lịch sử khi cô tìm được bến bờ hạnh phúc của mình: Hoàng Kỳ Nam.
Ngoài những nhân vật nổi bật như Trần Tăng Thu Cúc gia đình thương gia Đức Cường trong Dưới chín tầng trời còn có những nhân vật như cô Mai Tầu Sáng Hoa Kiều phi công Hall ... cũng nổi lên như những hình khối rất rõ nét. Những nhân vật này ít nhiều cũng chịu những sóng gió những va đập với những biến cố của lịch sử. Và sau khi ra khỏi những chấn động đó những con người này dù có những đổi thay trong tính cách nhưng ở họ vẫn ánh lên những tia sáng của tình người.
Dưới chín tầng trời là cái tâm của người cầm bút đối với làng quê đối với dân tộc. Tuy nhiên không đi theo nối mòn cũ là con đường ca ngợi những chiến công lịch sử của dân tộc mà nhà văn lại hướng ngòi bút của mình xoáy sâu vào những mảng đen sẫm trong mỗi chặng đường lịch sử qua những nhân vật của mình để chứng minh cho một thời quá khứ hào hùng nhưng cũng đầy bi ai. Viết về cái xấu cái ác về những lỗi lầm những sai trái mà con người đã từng bước qua cũng là một cách để khẳng định con người. Lấy phủ định để khẳng định lấy cái Ác để chứng minh cho cái Thiện. Chính vì thế mà mặc dù nhân vật trong Dưới chín tầng trời đều thấm đẫm những bi kịch của thời đại nhưng người đọc vẫn thấy ánh lên một niềm tin vào cuộc sống vào con người.
Nhân vật trong Dưới chín tầng trời rất đa dạng với đầy đủ những tầng lớp khác nhau. Không những thế tính cách của nhân vật cũng rất phức tạp. Đa số nhân vật trong Dưới chín tầng trời rất khó có thể khẳng định họ là người tốt hay xấu trừ nhân vật Yến Quyên ông bà Hoàng Kỳ Bắc. Trong mỗi nhân vật đều có sự đan xen giữa tốt - xấu thiện - ác dũng - hèn... chỉ khác nhau ở mức độ biểu hiện giữa chúng mà thôi. Người đọc rất khó phân định đâu là nhân vật tích cực đâu là nhân vật tiêu cực. Cái ranh giới giữa chúng rất mong manh và mơ hồ. Nó làm cho nhân vật của Dương Hướng trở nên gần gũi với con người hơn thực hơn. Chính điều này đã tạo nên chất dính cho nhân vật trong Dưới chín tầng trời.
Trong 500 trang của tiểu thuyết Dưới chín tầng trời với khoảng 100 nhân vật cứ đan xen nhau đi đi về về hiện thực của cuộc sống được phơi bày một cách chi tiết tỉ mỉ qua những ngã rẽ cuộc đời của từng số phận qua những cơn chấn động của thời đại để rồi khi quay đầu nhìn lại người ta không khỏi bàng hoàng. Một thời kỳ lịch sử đầy hào quang với những chiến công chấn động địa cầu nhưng cũng không thiếu những lầm lỗi trong sự lần tìm đường đi cho mình. Và những lầm lỗi này đã gây ra những hậu quả khôn lường đôi khi phải trá bằng máu và nước mắt. Do đó nhìn một cách tổng quát thì hầu hết những nhân vật này đều là những số phận thấm đẫm những nỗi bi kịch: bi kịch của thời đại bi kịch của những lầm lạc lịch sử như gia tộc Hoàng Kỳ gia đình thương gia Đức Cường Đào Kinh Trần Tăng Tuyết ... Mỗi nhân vật một bi kịch khác nhau nhưng khi ta gom lại sẽ thấy được cái hình dáng của một nhân vật lớn mà nhà văn hướng đến: nhân vật Lịch sử. Hay nói cách khác những bi kịch của lịch sử đã được nhà văn Dương Hướng chia đều cho mỗi nhân vật của mình. Mặc dù thế khi gấp trang sách lại cái dư ba để lại trong lòng người đọc không phải là một cái nhìn bi quan mà là một niềm tin vào con người vào cái tình người ấm áp được bao trùm toàn bộ tác phẩm. Dù có phải trải qua những tai biến dữ dội của lịch sử nhân cách con người đôi khi bị méo mó dị dạng què quặt nhưng con người luôn cố gắng vươn lên không ngừng đấu tranh với cái ác cái xấu để cho cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn. Và đặc biệt cái hạt giống của nhân tính trong mỗi con người luôn luôn trường tồn một cách bất diệt. Có lẽ vì thế hầu hết những nhân vật trong Dưới chín tầng trời của nhà văn Dương Hướng là những số phận bi kịch nhưng là những bi kịch lạc quan. Ta có thể thấy rõ điều này qua các nhân vật như Yến Quyên Hoàng Kỳ Trung Hoàng Kỳ Nam Đào Kinh Đào Vương Thương Huyền Tuyết...

More...

Người đàn ông ở Bến Không Chồng

By DƯƠNG HƯỚNG

 

Người đàn ông ở Bến Không Chồng

Lớn | Vừa | Nhỏ


[Vào lúc : 09:55 - 21/07/2010 | Chuyện mục : Tư liệu văn nghệ sĩ] Tình cờ tôi vào trang lethieunhon.com thấy có bài viết về mình  liền đưa về nhà làm kỷ niệm. Dương Hướng Cám ơn Phùng văn Khai và Lê thiếu Nhơn.


Cuộc đời Dương Hướng cũng lạ thường và thú vị như chính những trang văn của ông. Lứa tuổi ông ai cũng chả có một tuổi thơ dữ dội trong chiến tranh và nghèo đói. Làng Đông - Thái Liên - Thái Thuỵ - Thái Bình hẳn còn hằn vết chân cậu bé Hướng cần cù ít nói nhưng học giỏi. Dương Hướng vào chiến trường khu Bốn những năm 60 chiến trường miền Nam những năm 70 chứng kiến và tham gia những trận đánh ác liệt. Ngày ấy chàng chiến sĩ Dương Hướng mới hơn 20 tuổi và chắc chắn những trang viết sâu sắc về chiến tranh sau này đã được thai nghén từ ngày ấy. Vì thế nó sâu đậm nó hằn rõ những thân phận
và tính cách của mỗi nhân vật. Nó không nửa vời nửa chừng và càng không hời hợt. Ngòi bút Dương Hướng là một ngòi bút quyết liệt dám nói thẳng nói thật kể cả những bi kịch đau đớn nhất của con người của chiến tranh. Đối với ông ngay trong chiến tranh đã có một kỷ niệm thực ra còn hơn một kỷ niệm nhiều nó là một món quà mà tạo hóa đã ban cho ông trong những giây phút thanh bình hiếm hoi giữa hai chiến tuyến người lính Dương Hướng bỗng chốc tìm được nửa phía bên kia một cách chớp nhoáng mà ông không dám coi đó là một mối tình ông chỉ cho rằng đó là một giấc chiêm bao




NGƯỜI ĐÀN ÔNG Ở BẾN KHÔNG CHỒNG


PHÙNG VĂN KHAI

 Trong số các nhà văn có tác phẩm tiêu biểu viết về đề tài chiến tranh tác giả "Bến không chồng" có những quãng thời gian khá dài lặng lẽ đến ẩn mình trong cuộc sống. Đoạt nhiều giải thưởng cao từ tác phẩm được dịch và chuyển thể sang kịch sân khấu điện ảnh phim truyền hình truyền thanh... cũng đoạt những giải cao ít ai biết đến tác giả "Bến không chồng" sau chiến tranh phiêu bạt mãi xuống Hạ Long - Quảng Ninh làm một cái nghề khá đặc biệt - Chống buôn lậu trong cục Hải quan Quảng Ninh. Ông là nhà văn Dương Hướng. Một người con ưu tú của hai vùng đất Thái Thuỵ - Thái Bình và Hạ Long - Quảng Ninh.

 Phà Bãi cháy - Hạ Long - Quảng Ninh giữa thu trời xanh nước xanh nay không còn nhộn nhịp tấp nập xe cộ tàu thuyền xuôi ngược như ngày trước. Phà bây giờ im lìm như một chứng tích lịch sử sau khi đã hoàn thành sứ mệnh của mình trong đạn bom trong thời bình hối hả góp phần lưu thông huyết mạch của đại công trường than Quảng Ninh nay đã được thay thế bằng một cây cầu. Cầu Bãi cháy chiếc cầu tuyệt đẹp của Việt Nam vừa hợp long đang đưa vào sử dụng nằm vắt ngang hai đỉnh núi như một dải lụa trắng bay phóng khoáng giữa mây trời Đông Bắc. Từng đoàn xe cộ như những đoàn kiến ngược xuôi hối hả. Cuộc sống diễn ra bình yên. Bàn tay lao động của con người không ngừng nghỉ. Góp phần vào một Hạ Long xanh đổi mới và phát triển có những người lặng lẽ những thao tác nghiệp vụ kiểm tra chống buôn lậu trên biển của các anh các chị diễn ra cần mẫn. Ngày nối đêm. Không ít khi rất phức tạp nguy hiểm. Đã ba mươi năm ông làm công tác này. Và hẳn nhiên những chủ tàu thuỷ thủ và có cả những tội phạm nữa không mấy ai biết ông là nhà văn một nhà văn từng mặc áo lính. Ông là Nhà văn Dương Hướng từng là một cán bộ xuất sắc của Cục Hải quan Quảng Ninh.

 Cuộc đời Dương Hướng cũng lạ thường và thú vị như chính những trang văn của ông. Lứa tuổi ông ai cũng chả có một tuổi thơ dữ dội trong chiến tranh và nghèo đói. Làng Đông - Thái Liên - Thái Thuỵ - Thái Bình hẳn còn hằn vết chân cậu bé Hướng cần cù ít nói nhưng học giỏi. Dương Hướng vào chiến trường khu Bốn những năm 60 chiến trường miền Nam những năm 70 chứng kiến và tham gia những trận đánh ác liệt. Ngày ấy chàng chiến sĩ Dương Hướng mới hơn 20 tuổi và chắc chắn những trang viết sâu sắc về chiến tranh sau này đã được thai nghén từ ngày ấy. Vì thế nó sâu đậm nó hằn rõ những thân phận và tính cách của mỗi nhân vật. Nó không nửa vời nửa chừng và càng không hời hợt. Ngòi bút Dương Hướng là một ngòi bút quyết liệt dám nói thẳng nói thật kể cả những bi kịch đau đớn nhất của con người của chiến tranh. Đối với ông ngay trong chiến tranh đã có một kỷ niệm thực ra còn hơn một kỷ niệm nhiều nó là một món quà mà tạo hóa đã ban cho ông trong những giây phút thanh bình hiếm hoi giữa hai chiến tuyến người lính Dương Hướng bỗng chốc tìm được nửa phía bên kia một cách chớp nhoáng mà ông không dám coi đó là một mối tình ông chỉ cho rằng đó là một giấc chiêm bao. Nhưng giấc chiêm bao đã cho ông một Dương Hướng con bằng xương bằng thịt mà hai mươi năm sau ông mới biết. Khi biết điều ấy vượt lên trên những rắc rối thường tình ông thầm cám ơn trời phật cám ơn những đồng đội đã khuất.

Cái tạng Dương Hướng viết về chiến tranh luôn là không tiếng súng không ùng oàng nhưng thân phận con người hẳn nhiên được đặt lên trên hết. Từ chàng trai Làng Đông - Thái Bình đến nhà văn Dương Hướng ở Hạ Long - Quảng Ninh tuy thay đổi nhiều nhưng vẫn đồng nhất với nhau về cái chân - thiện - mỹ trong cuộc sống và trong sáng tác. Đó có thể gọi là nhân cách nhà văn một nhân cách không phải có nhiều trong làng văn đất Việt.

 Lao động nhà văn là một lao động tổng hợp   từ khả năng đọc đời sống sống trong đời sống cảm nhận và thể hiện nó ra bằng tác phẩm. Viết văn xuôi còn đòi hỏi một sức khỏe bền bỉ và sự say mê nghề nghiệp. Người cán bộ Hải quan và nhà văn Dương Hướng luôn hòa đồng là một. Lặng lẽ viết và in sách. Nhận các giải thưởng cao nhất của Hội Nhà văn Bộ Quốc phòng tỉnh Quảng Ninh và lặng lẽ ra với biển làm nhiệm vụ của mình  để mưu sinh để thâu nạp đời sống để viết tiếp. Các đầu sách của Dương Hướng từ Gót son Bến không chồng Trần gian đời người Người đàn bà trên bãi tắm Bóng đêm mặt trời... và vừa qua là Dưới chín tầng trời thảy đều mang đậm phong cách Dương Hướng tức là sự lặng lẽ khiêm tốn nhưng bên trong tác phẩm mới là những cái ông muốn nói ra thì rất sâu sắc rất quyết liệt. Quảng Ninh là vùng đất dung nạp người tứ xứ. Những văn nhân kẻ sĩ mọi phương trời hội tụ về đây. Họ quây quần bên nhau sáng tác và công tác. Các nhà văn lớp trước như Nguyên Hồng Võ Huy Tâm đến lớp sau như Lý Biên Cương Hoàng Minh Tường Tạ Kim Hùng Trần Nhuận Minh và Dương Hướng. Dương Hướng ngồi đó khiêm nhường bên các bạn văn. Dương Hướng là vậy im lặng cả trong sáng tác và đời sống. Và bạn bè ông lớn tuổi và nhỏ tuổi đến với ông là đến với tấm lòng gợi mở bao dung chân thật. Dù một thời khó khăn hoặc hôm nay cuộc sống khá đủ đầy vẫn mãi mãi một tấm lòng ấy một tình cảm ấy.

 Sinh năm 1949 tại Thái Bình nhưng lại gắn bó cuộc đời với vùng đất Quảng Ninh. Ông hiện ở chân núi Bài thơ phường Bạch Đằng - Thành phố Hạ Long. Gia đình nhà văn đã vượt qua những ngày khó khăn thiếu thốn nhất để có cuộc sống hôm nay. Vợ ông một cô giáo dạy văn đã ba mươi năm gắn bó với nhà văn sẻ chia những vui buồn và thường chép những trang văn cho ông những trang văn thấm biết bao nhiêu mồ hôi và nước mắt.

 Đạo vợ chồng là nghĩa tào khang sẻ chia và thông cảm. Là nhà văn đương nhiên khi sáng tác sự tập trung vào tác phẩm là cao độ đôi khi quên cả những công việc khác. Nhà văn Dương Hướng khác ông chỉn chu việc cơ quan gia đình và cả văn chương. Hai vợ chồng ông rất hay bàn về sáng tác. Trong các tác phẩm tiêu biểu của ông Bến không chồng đã được dịch ra tiếng Pháp tiếng Anh nhưng chắc ít ai biết những trang bản thảo đầu tiên lại do cô giáo Quy vợ ông nâng niu chép bằng tiếng Việt và hiện nay đang nằm trên giá sách của những người yêu quý văn chương Dương Hướng. Ông luôn có lượng độc giả ổn định của mình đó là những người lính bước ra từ chiến tranh với những bi kịch khác nhau đời sống vật chất tinh thần khác nhau nhưng không bao giờ đầu hàng số phận. Những cuốn sách như đã thay lời nói về ước mơ cuộc sống của họ.
 Bến không chồng một tác phẩm xuất sắc của Nhà văn Dương Hướng viết về đề tài chiến tranh không hề có tiếng súng đã gây tiếng vang trên văn đàn. Câu chuyện xảy ra ở một làng quê Việt Nam với tất cả những tích cực và tiêu cực đến tận cùng bản chất của những lệ làng tập tục hủ tục... Trên cái nền ấy nhà văn xây dựng những tính cách những số phận những bi kịch của cả một thế hệ. Tiểu thuyết đã được đạo diễn Lưu Trọng Ninh đưa vào điện ảnh rất thành công. ở đây tư duy nhà văn và tư duy điện ảnh đã đồng điệu thăng hoa để tác phẩm ăn sâu bám rễ và ám ảnh người đọc người xem nhiều thế hệ.
 Những cảnh phim như những cảnh đời luôn hiện ra trong trí óc nhà văn dằn vặt đớn đau không ít lúc là bất lực. Thân phận con người là mối quan tâm vĩnh cửu của các nhà văn chân chính. Nó là mạch nước ngọt ngào để các nhà văn hòa mình vào đó đi tiếp trong bước đường sáng tạo không mấy bằng phẳng của nghề cầm bút.

 Đời sống thực tiễn luôn là những bãi bồi mầu mỡ để nhà văn sáng tác. Đội kiểm soát chống buôn lậu Hải quan số 2 - Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh nơi nhà văn Dương Hướng từng công tác hơn 30 ròng năm với bao kỷ niệm về nghề về đời đã cho ông một chất liệu đời sống phong phú dày dặn đôi lúc đa tạp kể cả những mặt trái kể cả những nghiệt ngã trong công cuộc mưu sinh. Các đồng nghiệp của ông luôn tìm thấy ở ông sự thương yêu bao dung và tình nghĩa hiếm thấy. Ông sống hòa mình hóm hỉnh và rất có ý thức công việc. Mấy ai biết rằng Dương Hướng rất giỏi nghiệp vụ Hải quan và khi chúng tôi chất vấn rằng ông đã thông đồng với những kẻ buôn lậu bao giờ chưa Dương Hướng phá lên cười cái kiểu cười cũng chả biết thế nào mà lần nhưng có thể đoán chắc một điều ông không bao giờ và chưa bao giờ dung dưỡng cho cái xấu cái ác hoành hành bởi giá trị từ đời sống lương thiện mang lại cho con người đã ngấm sâu vào ông từ cái ngày lẫm chẫm ở làng Đông. Là nhà văn trước hết và trên hết anh phải hoàn thiện cho tốt tư cách nghĩa vụ của công dân của chính mình.

 Đã ở cuối cái tuổi tri thiên mệnh tuổi sung sức chín chắn và nhiều chiêm nghiệm của ngòi bút văn xuôi. Dù âm thầm lặng lẽ cũng đã có nhiều bài báo viết về ông những câu hỏi về đời về nghề dành cho ông. Theo cá tính của mình ông trả lời   tâm sự và có chính kiến rất thẳng thắn còn không ít những gợi mở suy tư chiêm nghiệm. Cái duyên thầm Dương Hướng dù khiêm nhường mấy cũng phát lộ và cái duyên văn duyên giải thưởng vẫn thường xuyên đến với ông như  một sự đền đáp sức lao động bền bỉ của nhà văn nơi cửa biển.

Với một nhà văn khoảng cách từ cuộc đời vào trang viết là một biên giới mềm với những giá trị tương đồng giữa sống và viết giữa đi và đến giữa gieo hạt và gặt hái. Dù ở đâu dù làm gì thì nhà văn vẫn luôn đắm mình trong cuộc sống của nhân dân của những người lao động để từ ấy những ngẫm ngợi những thăng hoa của họ luôn luôn gắn chặt với đời sống nhân dân. Ra đi từ Bến không chồng hiện nay dường như ông đã ra tới biển. Biển cuộc đời và biển văn chương rộng lớn đã thấm những giọt mồ hôi lặng lẽ của người con ưu tú làng Đông.

More...

Khóa luận đạt 9 điểm của Phạm Giang

By DƯƠNG HƯỚNG

Để phục vụ bạn đọc và một số sinh viên và học viên cao học làm luận văn có nhu cầu tìm hiểu về ba tác phẩm tiểu thuyết "Bến không chồng"- "Trần gian đời người"-"Dưới chín tầng trời" Dương Hướng tôi xin trích luận văn đạt 9 điểm của Pham Giang để các bạn tham khảo.

(Trích)...1.2.2. Những thành công và đóng góp của nhà văn Dương Hướng trong nền tiểu thuyết đương đại.
        
  Như là một người có duyên nợ với văn chương ở tuổi ngũ tuần Dương Hướng mới bắt đầu sự nghiệp văn chương của mình nhưng chỉ sau hai năm và qua hai tác phẩm (Gót son; Bến không chồng) cái tên Dương Hướng đã trở nên quen thuộc đối với độc giả Việt Nam. Đặc biệt cuốn tiểu thuyết Bến không chồng xuất bản năm 1990 đã đánh dấu bước thành công đầu tiên của nhà văn và đồng thời cũng ghi danh nhà văn trên văn đàn văn học Việt Nam. Đến nay sau hơn hai mươi năm trong nghề nhà văn Dương Hướng đã xuất bản được sáu tác phẩm trong đó có hai tập truyện ngắn là: Gót Son (1989) Người đàn bà trên bãi tắm (1995) Và ba truyện vừa có tên là Đàn chim két bay ngang trời Quãng đời còn lại và Người mắc bệnh tâm thần và ba cuốn tiểu thuyết: Bến không chồng (1990) Trần gian đời người(1991) và Dưới chín tầng trời (2007). Tuy thành công ở cả hai thể loại nhưng có lẽ người đọc biết đến ông nhiều hơn là ở thể loại tiểu thuyết.
           Trong ba cuốn tiểu thuyết của nhà văn thì Bến không chồng và Dưới chín tầng trời được coi là hai tác phẩm thành công hơn cả. Khi hai tác phẩm ra đời đã phần nào làm cho văn đàn trở nên sôi động náo nhiệt. Bến không chồng xuất bản năm 1990 thì năm sau (1991) nó được trao Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và đến nay tác phẩm vẫn còn nguyên giá trị. Tác phẩm đã được tái bản 11 lần và có lẽ nó vẫn sẽ được tái bản nhiều lần nữa. Không những thế nó còn được dựng thành phim và được dịch ra tiếng Ý tiếng Pháp. Là tác phẩm có độ dầy 300 trang Bến không chồng lấy nhân vật trung tâm là những người phụ nữ ở nông thôn trong bối cảnh nông thôn Việt Nam (mà cụ thể là cái làng Đông) vừa kết thúc cuộc chiến tranh chống Pháp và đang tiếp tục cuộc kháng chiến chống Mỹ. Chiến tranh dù nó đã đi qua nhưng những dấu ấn thương tích mà nó để lại cho con người còn tiếp tục kéo dài và có thể nói người phải gánh chịu nhiều nhất là những người phụ nữ. Đọc tác phẩm có lẽ người đọc sẽ không thể quên được những người phụ nữ như Hạnh Thắm Dâu Cúc Nhài... với ước mơ giản dị là được làm vợ làm mẹ được sống yêu ổn dưới mái nhà của mình mà sao thật khó khăn. Họ đều là những người phụ nữ "không chồng" theo đúng như cái tên của tác phẩm. Với tiểu thuyết Bến không chồng nhà văn Dương Hướng đã đem đến cho bạn đọc một cái nhìn mới một cảm xúc mới về lịch sử - một lịch sử quá nghiệt ngã đối với dân tộc thông qua những số phận bi kịch. Tác phẩm tuy không "có cái sắc sảo riết róng của Mảnh đất lắm người nhiều ma; không có cái chiều sâu thâm trầm đến ám ảnh của Nỗi buồn chiến tranh..." (16) nhưng với sức nặng trong đề tài cùng phương thức thể hiện truyền thống với "cốt truyện mộc mạc và chân phương trong cách dẫn dắt và ngôn từ - một ngôn từ không lấp lánh tài hoa mà giản dị tự nhiên" (16) đã khẳng định được giá trị của nó trong lòng độc giả.
          Sau Bến không chồng mười lăm năm sau cuốn tiểu thuyết Dưới chín tầng trời lại một lần nữa làm cho chúng ta bất ngờ. Tác phẩm đã lọt vào vòng chung khảo cuộc thi tiểu thuyết lần thứ ba do Hội nhà văn Việt Nam tổ chức. Trước Dưới chín tầng trời nhà văn đã cho xuất bản hai cuốn tiểu thuyết khác (Bóng đêm mặt trời Trần gian đời người) nhưng nó đều bị Bến không chồng che khuất. Trong hai tác phẩm đó thì Trần gian đời người như là một lời nhắn gửi của tác giả về cuốn tiểu thuyết mới của mình - Dưới chín tầng trời. Dưới chín tầng trời là một tác phẩm đã được định hướng khá sớm và mang nhiều tâm huyết của nhà văn. Và qua tiểu thuyết này một lần nữa nhà văn khẳng định quan niệm sáng tác của mình: "Nhiệm vụ cao cả của nhà văn là tìm cái chân cái thiện cái mỹ và chống cái ác. Có viết về cái ác cũng để cho cái thiện trường tồn...". Ban đầu tác phẩm được nhà văn đặt tên là Bóng quỷ sau lại đổi là Cửu trùng đài rồi cuối cùng khi mang đi xuất bản nhà văn lấy cái tên nghe nhẹ nhàng hơn dản dị hơn nhưng lại bao quát được tư tưởng chủ đề của tác phẩm - Dưới chín tầng trời. Khi được hỏi về tác phẩm nhà văn tâm sự "Dưới chín tầng trời chính là nới chúng ta đang sống là hạnh phúc khổ đau là niềm vui nỗi buồn. Con người bị dồn đẩy đến cùng đường sẽ có sức mạnh bung phá ghê gớm. Nó giống như chiếc lò xo càng nén mạnh càng bật căng... Dưới chín tầng trời con người ở tầng thấp nhất nơi ấy có mọi niềm vui nỗi buồn hạnh phúc khổ đau của tôi của tất cả chúng ta. Trời trong xanh ấm áp chúng ta hưởng trời nổi cơn thịnh nộ gieo sóng gió dông bão chúng ta chịu"(22). Đọc Dưới chín tầng trời người đọc sẽ cảm nhận được những bước đi của lịch sử qua từng số phận của mỗi người dân làng Đoài: Gia đình Hoàng Kỳ tỉ phú Đào Kinh Đào Vương Đào Thanh Măng mẹ con bà Cháo... và những nhân vật có liên quan đến làng Đoài như: Trần Tăng gia đình thương gia Đức Cường Thu Cúc... Mặc dù trung thành với cái khung của tiểu thuyết truyền thống (trong thời kỳ mà các nhà tiểu hiện nay đang tìm mọi cách để cách tân kỹ thuật viết) nhưng Dưới chín tầng trời của nhà văn Dương Hướng vẫn vượt lên nhiều tiểu thuyết khác và khẳng định vị trí của mình về cả quy mô lẫn tầm vóc phản ánh.
          Bên cạnh những thành công trong tiểu thuyết nhà văn Dương Hướng còn có những thành công nhất định ở thể loại truyện ngắn. Cũng như nhiều nhà văn khác khi bắt đầu viết văn Dương Hướng chọn thể loại truyện ngắn để thử sức với tác phẩm đầu tay là tập truyện ngắn Gót son xuất bản năm 1989. Tuy không gặt hái được nhiều thành công như tiểu thuyết nhưng là bước đệm cho con đường sáng tác của nhà văn. Sau tập truyện ngắn này năm 1995 nhà văn Dương Hướng xuất bản tiếp tập truyện ngắn Người đàn bà trên bãi tắm. Ở thể loại này nhà văn Dương Hướng cũng giành được những thành quả đáng kể: năm 1990 truyện ngắn Đêm trăng được trao Giải thưởng Văn nghệ quân đội; năm 1997 ông nhận được Giải thưởng Hạ Long cho truyện ngắn Người đàn bà trên bãi tắm. Để có được những thành công trên cũng như sự yêu mến của độc giả đó là cả quá trình rèn luyện phấn đấu không ngừng nghỉ của nhà văn Dương Hướng.
         Có thể thấy bước vào nghiệp văn khi đã 40 tuổi với những bước tiến tuy "chậm mà chắc" Dương Hướng đã gặt hái được không ít thành công và có nhiều đóng góp đối với nền văn học đương đại Việt Nam đặc biệt là với thể loại tiểu thuyết. Dương Hướng không làm người đọc ngạc nhiên và hứng thú với những cách tân mới lạ trong tác phẩm của mình giống như nhiều nhà văn cùng thời. Ông vẫn trung thành với truyền thống. Mặc dù vậy tác phẩm của ông vẫn cuốn hút bạn đọc đến lạ kỳ. Tuy viết theo mô hình cốt truyện truyện truyền thống nhưng tiểu thuyết của Dương Hướng đã nhận được nhiều sự ưu ái từ phía bạn đọc có lẽ là bởi tài dẫn truyện khéo léo mà rất tự nhiên vẫn thật như đời thường vậy. Không chỉ thế người đọc luôn tìm thấy sự gần gũi thân thuộc qua lời ăn tiếng nói của các nhân vật trong truyện. Cái tính bỗ bã nói năng tâng tâng chẳng cần ý tứ lại đặc sệt nhà quê của tác giả đã tạo nên sự "quyến rũ" cho mỗi tác phẩm của ông đối với độc giả. Đọc Bến không chồng chắc hẳn chúng ta sẽ không quên chi tiết đầu tiên với hình ảnh nhân vật Nguyễn Vạn ngực đầy huân chương tấp tểnh về làng đứng trên con đê lộng gió vén quần "đái cái đã". Cái mộc mạc chân chất cái chất "quê một cục"này phải chăng là chất liệu chính tạo nên phong cách riêng cho một nhà văn luôn "Dương Hướng".
          Nói về nghiệp văn chương của mình Dương Hướng từng tâm sự: "Khi viết tôi không quan tâm đến chuyện mới hay cũ đối tượng độc giả già hay trẻ. Quan trọng là cái tâm của người cầm bút nói được tiếng nói của nhân dân nỗi lòng của người cần lao"(22). Đúng như vậy. Những đề tài Dương Hướng đề cập tới trong tác phẩm của ông không phải là những đề tài mới. Tuy nhiên với sự sắc sảo và nhạy bén cộng với sự dũng cảm và mạnh dạn Dương Hướng là một trong số ít những nhà văn lúc đó dám đi sâu vào nỗi "thâm cung bi sử". Ông đã dám len lỏi vào những vấn đề tế nhị nhạy cảm của xã hội thời hậu chiến và công cuộc đổi mới đất nước mà nhiều người đã phải giả vờ giả tảng lờ đi để đem đến cho độc giả cái nhìn đầy đủ hơn hoàn thiện hơn đúng đắn hơn về thực tế xã hội lúc bấy giờ. Sự ra đời của tiểu thuyết Bến không chồng ở thời điểm đầu những năm 90 của thế Kỷ XX quả đã "góp được một cái nhìn mới mẻ về bức tranh đất nước trong thời chiến và hậu chiến kéo dài những mấy chục năm; với gánh nặng không phải là chỉ chiến tranh về phía khách quan; mà còn là những lầm lạc của con người trong thời kỳ lịch sử có quá nhiều biến động và thử thách mà tất cả những ai "do lịch sử để lại" không đủ tầm và sức để vượt qua nó"(16). Đó còn là những thử thách của việc phát động quần chúng Cải cách ruộng đất phong trào Hợp tác xã là những nề nếp tâm lý ý thức vẫn còn nguyên sự hủ lậu chưa thể thay đổi ngay trong một xã hội nông nghiệp lạc hậu với tâm lý làng xã lưu cữu ngàn đời. Tất cả gom lại làm nên những nguyên cớ cho mọi tai họa mà con người phải nhẫn nhịn chịu đựng trong một thời gian dài như một áp đặt của định mệnh. Chỉ đến giai đoạn chuyển giao giữa hai thập niên 80 và 90 của thế kỷ XX con người mới chợt bừng tỉnh và nhận ra mình vừa là nạn nhân vừa là tội nhân của lịch sử. Người đọc không khỏi lặng đi suy nghĩ khi đọc những câu văn: "Con cắn rơm con cắn cỏ con lạy ông... Ông hãy cứu lấy thằng Tốn. Nếu không các ông nông dân con sẽ giết chết nó. Nó không có tội gì... Con xin hứa sẽ giáo dục thằng Tốn sau này nó tở thành kẻ nghèo khó..."(23). Một sự thật thật khủng khiếp! Đoạn văn này là lời của mụ Hơn cầu xin Vạn trong tiểu thuyết Bến không chồng có lẽ đã làm đảo lộn tất cả. Ta những tưởng bị một cú đập mạnh vào đầu và cú đập đó đã làm ta tỉnh ra. Như vậy Dương Hướng đã mở đường cho văn học đổi mới bứt phá. Nhà văn đã làm cho tiểu thuyết đương đại rẽ ngang đi chệch khỏi con đường mòn của văn học Việt Nam. Nó chấm dứt thời kỳ người cầm bút chỉ biết minh họa và thuyết minh. Hơn thế nữa nó gắn nối hai thời kỳ chống Pháp và chống Mĩ gắn nối hai thử thách của chiến tranh và thử thách của thời bình gắn nối số phận cá nhân gia đình dòng họ với đất nước. Qua những tác phẩm của ông đặc biệt là về tiểu thuyết người đọc khám phá thêm nhiều góc cạnh khác nhau của xã hội thời chiến cũng như thời hậu chiến qua cái nhìn đầy biện chứng.
          Trong những sáng tác của nhà văn Dương Hướng người đọc dễ nhận ra không có nhiều sự đổi mới trong sáng tạo nghệ thuật. Vẫn trung thành với lối viết truyền thống đầy mộc mạc nhưng tác phẩm của nhà văn Dương Hướng vẫn tạo nên được một lực hút rất lớn đối với độc giả. Minh chứng cho điều này là sự thành công của hai vang dội của hai cuốn tiểu thuyết Bến không chồng và Dưới chín tầng trời. Với cốt truyện cũng như những thi pháp xây dựng nhân vật và tính cách theo mô hình truyền thống hai tác phẩm này đã làm cho cả văn đàn nghiêng ngả. Hay nói cách khác dưới ngòi bút tài năng của Dương Hướng những thi pháp truyền thống vươn lên bứt phá ngoại mục trước những thi pháp hiện đại đang được ưu ái trong tiểu thuyết đương đại. Bên cạnh đó là một người cần mẫn miệt mài lao động không ngừng trên cánh đồng văn chương Dương Hướng không bảo thủ chỉ biết rập khuân theo những thi pháp truyền thống mà còn góp nhặt cho mình những tinh hoa trong thi pháp hiện đại để giúp ngòi bút của mình phản ánh được sâu hơn rộng hơn những vấn đề của thời đại.
          Trong một bài phỏng vấn nhà văn Dương Hướng tâm sự: "Hiện thực cuộc sống đầy sôi động ở mọi mặt. Nhưng điều quan trọng của nhà văn là phải trăn trở để viết thế nào chứ không phải viết cái gì. Quan trọng hơn lại vẫn là tác phẩm của anh nói được điều gì." (22). Phải chăng vì lẽ đó mà những đóng góp của nhà văn Dương Hướng cho nền văn học nước nhà không phải là sự cách tân trong cách viết tác phẩm của ông không phải là những "của lạ" mà là ở sự mộc mạc nguyên sơ cổ điển trong phong cách là ở cách nhìn đầy mới mẻ về xã hội về cuộc sống.



CHƯƠNG 2: NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI CỦA NHÀ VĂN DƯƠNG HƯỚNG.

Lý luận chung về nhân vật.
Trung tâm của mọi tác phẩm văn học là nhân vật. Nhân vật "là nơi duy nhất tập trung hết thảy giải quyết hết thảy trong một sáng tác"( 14 645). Chính vì thế khi bắt đầu sáng tác điều đầu tiên mà nhà văn nghĩ đến là nhân vật. Qua nhân vật nhà văn giãi bày những tư tưởng những suy nghĩ tình cảm hay cách tiếp nhận cũng như cách giải quyết các vấn đề trong cuộc sống. Đồng thời thông qua nhân vật nhà văn cũng thể nghiệm những tìm tòi sáng tạo nghệ thuật của mình. Có thể nói khi nhân vật hình thành thì coi như tác phẩm của nhà văn đã được định hình. Nhân vật là nơi thâu tóm mọi ý đồ của tác giả. Và nếu nhân vật càng chân thật và sống động thì sức sống của tác phẩm càng mạnh mẽ và bền lâu với thời gian. Đối với độc giả thì nhân vật không chỉ là phương tiện kết nối với nhà văn mà còn là người dẫn dắt họ vào một thế giới riêng trong ở những thời kỳ lịch sử nhất định. Văn học chỉ có thể là "tấm gương phản chiếu đời sống" thông qua phương tiện chủ yếu của nó chính là nhân vật.
         Trong văn học nhân vật được hiểu rất rộng. Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học nhà nghiên cứu phê bình văn học Lại Nguyên Ân cho rằng: nhân vật là "hình tượng nghệ thuật về con người... có khi là các con vật các loài cây các sinh thể hoang đường được người ta gắn cho những đặc điểm giống với con người ... Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật nó mang tính ước lệ không bị đồng nhất với con người thực"( 6 249-250). Như vậy nhân vật không phải chỉ là con người mà còn là các loài cây là con vật sự vật mang tính cách tình cảm hình dáng của con người. Ví dụ như nhân vật Dế Mèn Bọ Ngựa cô nhà Trò con mèo lười trong truyện thiếu nhi của nhà văn Tô Hoài là chúa sơn lâm trong thơ Thế Lữ là những bông hoa hồng là vầng trăng trong thơ Bác là trăng trong thơ Hàn Mặc Tử.... Không những thế trong văn học phương tây còn xuất hiện loại nhân vật hóa thân. Ban đầu họ vẫn là con người nhưng sau do một lý do nào đó họ hóa thành con vật. Tuy nhiên chỉ hình dáng bề ngoài của họ là đội lốt con vật còn tâm tư tình cảm của họ vẫn là của con người. Loại nhân vật này ta thường thấy trong tác phẩm của Kapfka. Chính sự phong phú đa dạng về nhân vật làm cho văn học phản ánh hiện thực cuộc sống được cả bề rộng lẫn chiều sâu; đồng thời lại phù hợp với từng đối tượng độc giả. Và cũng do sự đa dạng về loại hình nhân vật nên khi phân loại nhân vật người ta thường phải dựa vào những tiêu chí khác nhau. Nếu xét đến vai trò của nhân vật trong tác phẩm ta có nhân vật chính nhân vật phụ và nhân vật trung tâm. Xét về hệ tư tưởng của nhà văn hoặc quan hệ đối với lý tưởng của nhà văn thì ta có nhân vật chính diện (còn gọi là nhân vật tích cực) nhân vật phản diện (còn gọi là nhân vật tiêu cực). Tuy nhiên khi phân loại nhân vật theo tiêu chí này ta cần phải lưu ý đến quan niệm đạo đức của từng thời đại cũng như từng nền văn hóa khác nhau. Mặt khác trong văn học hiện nay ta thường  thấy hiện tượng giao thoa giữa hai loại hình nhân vật này. Có nghĩa là trong một nhân vật có cả những mặt tiêu cực và tích cực cho nên ta không nên phân loại một cách máy móc và áp đặt. Bên cạnh đó còn có loại nhân vật tư tưởng. Những nhân vật này thường được nhà văn sáng tạo nên để minh họa cho tư tưởng của nhà văn hoặc của thời đại: Độ trong Đôi mắt (Nam Cao) Giave Giăng Van Giăng trong Những người khốn khổ (V. Huygô). Ngoài ra trong văn học cổ đại ta thường thấy sự xuất hiện loại hình nhân vật chức năng. Những nhân vật này chỉ thực hiện một số những chức năng nhất định như ban phát hành phúc: ông bụt cô tiên bà tiên.. hay chức năng cản trở hãm hại người tốt: phù thủy. Tuy nhiên sự phân loại trên cũng chỉ mang tính chất tương đối bởi khi văn học càng đào sâu áp sát đời sống thì sự xuất hiện của những con người mới trong văn học là điều không thể tránh khỏi.
         Ta cũng cần phân biệt giữa nhân vật với tính cách và tính cách điển hình. Trong văn học nhân vật được coi là khái niệm chung "mới là hình ảnh con người" tính cách là "hình tượng về con người" tính cách điển hình chính là "điển hình về con người"( 4 128). Tính cách có vai trò rất quan trọng trong văn học. Tính cách chính là "điểm trung tâm của mối quan hệ giữa nội dung và hình thức"(Hêghen). Về nội dung tính cách làm nhiệm vụ cụ thể hóa chủ đề tư tưởng của tác phẩm. Về hình thức có thể nói tính cách là yếu tố tạo nên những xung đột cũng như sắp xếp các sự kiện trong cốt truyện của tác phẩm. Hay nói như Đôtsxtôiepxki: "Đối với nhà văn toàn bộ vấn đề là ở tính cách".
Tiểu thuyết là một thể loại tự sự nên nhân vật cũng được coi là một trong những yếu tố cốt tử. Có thể nói "nhân vật trong tiểu thuyết là hạt nhân của sự sáng tạo nghệ thuật là "trọng điểm" để nhân vật lý giải mọi vấn đề của đời sống xã hội"(191 4). Nhân vật chính là trung tâm của tiểu thuyết. Từ nhân vật sẽ đưa nhà văn đến những sáng tạo nghệ thuật khác: chọn chi tiết cốt truyện tình huống... Những cuốn tiểu thuyết lớn vượt qua được lớp bụi của thời gian đều là những tác phẩm có sự sáng tạo bậc thầy trong cách xây dựng nhân vật: Đônkihôtê của Xecvantec Chiến tranh và hòa bình Annakarênina của L.Tônxtôi   AQ chính truyện của Lỗ Tấn Chí Phèo của Nam Cao... Với đặc trưng về thể loại tiểu thuyết không chỉ có khả năng miêu tả một cách tỉ mỉ và khá toàn diện về cuộc đời của nhân vật mà còn đưa vào nó một khối lượng nhân vật đồ sộ. Với số lượng nhân vật lớn khả năng phản ánh hiện thực của tiểu thuyết rộng hơn đồng thời có thể đi sâu vào khám phá những ngóc ngách của đời sống thông qua những số phận cá nhân. Còn đối với độc giả nhân vật trong tiểu thuyết chính là cái chìa khóa để giải mã những vấn đề mà tác giả đặt ra trong tác phẩm. Như vậy nhân vật là vấn đề trung tâm trong sáng tạo nghệ thuật của nhà tiểu thuyết. Nhân vật chính là sức mạnh của cuốn tiểu thuyết.
Nhân vật trong tiểu thuyết đương đại.
Giống như một dòng sông mải miết và lặng lẽ từ khi có mặt trên văn đàn Việt Nam cho đến nay tiểu thuyết đương đại đã góp phần tạo nên diện mạo cho nền văn học nước nhà. Trải qua bao thăng trầm cùng những biến cố của lịch sử tiểu thuyết vẫn tồn tại và phát triển. Nhìn khái quát vào tiểu thuyết đương đại ta thấy đang có những vận động đáng mừng. Từ những đổi mới trong "tư duy tiểu thuyết"  kéo theo sự đổi mới trong phương thức biểu hiện đã làm cho tiểu thuyết đương đại Việt Nam đa màu sắc hơn. Các nhà tiểu thuyết đang cố gắng tìm kiếm những phương thức nghệ thuật biểu hiện mới cho tiểu thuyết sao cho nó phản ánh một cách đầy đủ hơn về những vấn đề đang diễn ra trong xã hội cũng như con người của thời đại. Có thể nói mọi sự đổi mới trong tiểu thuyết cũng như các thể loại văn học khác đều phục vụ cho con người đều hướng tới con người. Để làm được điều đó bên cạnh những thay đổi trong kĩ thuật viết tiểu thuyết thì nhân vật trong tiểu thuyết cũng có sự vận động rất rõ nét. Sự vận động đó diễn ra ở cả số lượng lẫn phương diện hình tượng nhân vật.
Trong thời đại hiện nay tiểu thuyết đang có xu hướng rút ngắn về dung lượng kéo theo sự biến động về số lượng nhân vật trong tiểu thuyết. Tiểu thuyết đương đại đang có hiện tượng "giản lược về nhân vật". Nếu tiểu thuyết trước đây có khoảng hàng chục đôi khi lên đến hàng trăm nhân vật thì tiểu thuyết hiện nay chỉ có một vài nhân vật chính. Trong Thân phận tình yêu của Bảo Ninh có duy nhất một nhân vật chính là Kiên - mọi biến cố sự kiện đều xoay quanh những kí ức những ám ảnh về chiến tranh của nhân vật này; hay trong hầu hết các sáng tác của Tạ Duy Anh đều chỉ có một nhân vật: Thiên thần xám hối nhân vật chính là đứa bé trong bụng mẹ Lão Khổ là nhân vật Lão Khổ; trong Lạc rừng của Trung Trung Đỉnh là nhân vật xưng tôi (người kể chuyện)... Và mặc dù có sự giản lược về dung lượng cũng như về nhân vật nhưng không làm giảm đi giá trị soi chiếu đời sống của tiểu thuyết. Điều này cũng được nhà văn Tạ Duy Anh khẳng định: "Xu hướng ngắn thu hẹp bề ngang vừa khoan sâu chiều dọc đa thanh hóa sự đối thoại chiều vỉa ý nghĩa bi kịch thời đại dược dồn nén trong một cuộc đời bình thường không áp đặt chân lí là dễ thấy. Tiểu thuyết ít mô tả thế giới hơn là tạo ra một thế giới theo cách của nó ở đó con người có thể chiêm ngưỡng mình từ nhiều chiều hơn là chỉ thấy cái bóng của mình đổ dài xuống lịch sử"(17). Sự dồn nén về dung lượng cũng như sự giản lược nhân vật trong tiểu thuyết giống như một cái lò so càng nén thì sức bật của nó càng lớn. Bên cạnh đó tiểu thuyết viết theo mô hình truyền thống tuy không nhiều nhưng vẫn khẳng định được vị trí của nó trên văn đàn như: Dưới chín tầng trời của nhà văn Dương Hướng... Với độ dày 500 trang và gần 100 nhân vật nhưng nó cũng gây nên không ít xôn xao trên văn đàn.
Cuộc sống càng phức tạp thì bản chất con người càng khó nắm bắt cũng chính vì thế các nhà tiểu thuyết hôm nay không ngừng tìm kiếm nhân vật cho mình để cố gắng phản ánh một cách trung thực nhất con người của thời đại. Nhìn lại quá trình phát triển của tiểu thuyết từ thời kỳ đổi mới đến nay nhà nghiên cứu phê bình văn học Bùi Việt Thắng cho rằng tiểu thuyết đương đại Việt Nam có bốn kiểu nhân vật cơ bản là: nhân vật bi kịch nhân vật anh hùng nhân vật kỳ dị và nhân vật lập thân. Về nhân vật bi kịch do hoàn cảnh của lịch sử nên trước năm 1975 ít xuất hiện nhưng sau khi đất nước được giải phóng đặc biệt là từ thời kỳ đổi mới (1986) thì "cái bi kịch được vận dụng như một hình thức hữu hiệu để tái hiện đời sống"(130 2) trong toàn bộ tính chất bi tráng của lịch sử Việt Nam. Có thể kể đến các nhân vật mang tính chất bi kịch như: Giang Minh Sài trong Thời xa vắng của Lê Lựu Hạnh trong Bến Không chồng gia đình thương gia Đức Cường gia đình Hoàng Kỳ trong Dưới chín tầng trời của Dương Hướng Kiên trong Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh Hai Hùng trong Ăn mày dĩ vãng của Chu Lai... Những nhân vật này giúp cho người đọc thấu suốt được con người của lịch sử đồng thời nó giúp ta chống lại "sự lãng quên của con người" (Kundera). Như vậy có thể nói nhân vật bi kịch trong tiểu thuyết là kiểu nhân vật giúp "thanh lọc tâm hồn con người". Nhân vật anh hùng là kiểu nhân vật thường xuất hiện trong những tiểu thuyết viết về hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc ta. Tuy nhiên trong khi đất nước bước sang một bước ngoặt mới thì hình tượng về nhân vật này cũng có nhưng nét khác trước. Giờ đây đó là những con người đang hối hả dây dựng lại đất nước là những con người đấu tranh chống lại cái ác để bảo vệ trật tự và sự thanh bình trong xã hội. Nhân vật lập thân là một kiểu nhân vật khá mới trong tiểu thuyết đương đại Việt Nam. Ta có thể thấy những nhân vật này trong tác phẩm của Nguyễn Phúc Lộc Thành (Cõi nhân gian) Đặng Thiều Quang (Hoen gỉ) Nguyễn Việt Hà ( Cơ hội của chúa)... Nhân vật kì dị là kiểu nhân vật có thể nói là đã rải rác xuất hiện trong văn học Việt Nam. Thông qua những con người kì dị nhà văn đi đến khái quát phản ánh những chân lí của đời sống. Ta bắt gặp tính kì dị của nhân vật trong: Thân phận của tình yêu Bảo Ninh Đêm thánh nhân của Nguyễn Đình Chính Hai nhà của Lê Lựu Bến không chồng của Dương Hướng...
         Như vậy có thể thấy so với những thời kỳ trước nhân vật trong tiểu thuyết đương đại đã có nhiều biến đổi để phù hợp với nhu cầu của thời đại. Một mặt nhân vật có sự "co lại" về số lượng để thích ứng với thực tế cuộc sống. Nhưng mặt khác nhân vật lại trở lên "phức hợp" đa diện hơn với những nét tính cách đa dạng nhiều chiều thực hơn với con người của thời đại.
. Nhân vật trong tiểu thuyết Dưới chín tầng trời của nhà văn Dương Hướng.
   2.3.1. Hệ thống nhân vật.
Dưới chín tầng trời là cuốn tiểu thuyết quy mô nhất của nhà văn Dương Hướng cho đến nay. Tác phẩm gồm 33 chương với 500 trang sách bao quát cả một thời kỳ dài (hơn nửa thế kỷ ) của lịch sử Việt Nam và một không gian rộng lớn. Bao trùm lên toàn bộ tác phẩm là cái tình người được nhà văn khắc họa một cách khá đậm nét. Trong những biến cố dữ dội của xã hội đã cuốn theo số phận của mỗi con người làng Đoài dù có những thù hận những lầm lạc những bi kịch nhưng cuối cùng họ vẫn ngộ ra được chữ Tình. Có thể nói "Dưới chín tầng trời là trần gian với đủ sắc màu là ánh sáng và bống tối là hạnh phúc và khổ đau là vinh quang và đầy cay đắng... Và Dưới chìn tầng trời cũng có biết bao điều kỳ diệu..."(24). Điều kỳ diệu đó phải chăng chính là cái tình giữa con người với con người cái tình với làng xóm với quê hương đất nước? Và Dưới chín tầng trời có lẽ cũng là cái tâm của người cầm bút tri ân lại đối với quê hương với dân tộc.
Là một cuốn tiểu thuyết viết theo mô hình truyền thống - tiểu thuyết sử thi nên số lượng nhân vật trong tiểu thuyết Dưới chín tầng trời không giới hạn ở một vài nhân vật như những cuốn tiểu thuyết đương thời. Dưới chín tầng trời có hơn 100 nhân vật và ở đủ các tầng lớp xã hội khác nhau: từ anh nông dân như Đào Kinh cô Cam mẹ con bà Cháo cô Lùn... những người buôn bán cán bộ xã như Yến Quyên Tuyết... thương gia Đức Cường những người lính ở cả hai chiến tuyến như Hoàng Kỳ Nam Đào Vương Hall... đến cán bộ cách mạng như Hoàng Kỳ Trung Thu Cúc cán bộ cấp cao Trần Tăng. Tất cả đều hiện lên hết sức sinh động. Trong tầng tầng lớp lớp nhân vật đó thì có khoảng 20 nhân vật xuất hiện thường xuyên trong các chương của tiểu thuyết. Đặc biệt những nhân vật này chủ yếu là những người dân làng Đoài. Nhưng không như trong Bến không chồng từ cái trung tâm làng Đoài những con người này tỏa đi nhiều hướng trên khắp các nẻo đường của đất nước. Nguyên nhân ra đi của họ không phải hoàn toàn là sự tự nguyện mà phần nhiều là do sự xô đẩy của xã hội của lịch sử. Và dù bị "quăng quật" trên dòng đời đầy biến động nhưng họ vẫn cố gắng vươn lên để tồn tại rồi trở lại góp phần xây dựng quê hương. Trong Dưới chín tầng trời có hai nhân vật không phải là người làng Đoài nhưng lại có ảnh hưởng không nhỏ tới những người dân nơi đây và được nhà văn Dương Hướng chăm sóc khá kỹ là nhân vật Trần Tăng và Thu Cúc. Trong hai nhân vật này thì Trần Tăng là người có uy quyền rất lớn đối với những người dân làng Đoài. Mọi sóng gió biến động ở làng Đoài đều liên quan đến Trần Tăng. Qua Trần Tăng ta dường như thấy được những hạn chế những sai lầm của lịch sử. Đọc Dưới chín tầng trời người đọc nhận ra mỗi nhân vật trong tác phẩm đều là " một thân phận trĩu nặng một vấn đề của nhân tình thế thái" (15). Dù mỗi người một hoàn cảnh một cảnh ngộ khác nhau nhưng tựu trung lại đó là những số phận bi kịch. Và góp nhặt những bi kịch của mỗi thân phận trong Dưới chín tầng trời sẽ làm nên cái diện mạo của nhân vật lớn mà nhà văn muốn khắc họa: Lịch sử. Trong quá trình phát triển của mình lịch sử cũng có những bước đi sai lầm cũng có những tụt hậu để rồi từ đó nó vươn mình đứng lên mạnh mẽ hơn. Là một nhà văn có tâm Dương Hướng không hề né tránh điều đó và mang đến cho bạn đọc cái nhìn chân thực về cái góc khuất của lịch sử mà ai cũng biết nhưng lại có rất ít người dám nói ra thông qua những số phận bi kịch của mình. Tuy nhiên khi gấp sách lại cái đọng lại trong lòng người đọc chính là niềm tin vào con người là niềm tin vào một ngày mai sẽ khác trước - một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Như vậy nhân vật trong Dưới chín tầng trời rất đa dạng với một số lượng lớn. Các nhân vật ở nhiều tầng lớp khác nhau chia thành nhiều tuyến đan xen cài chéo vào nhau tạo thành hệ thống nhân vật tầng tầng lớp lớp. Mặc dù thế ta vẫn dễ dàng nhận ra sự phân tách nhân vật thành: những người dân làng Đoài và những người có ảnh hưởng tới cuộc sống của những người dân làng Đoài trong Dưới chín tầng trời. Trong khóa luận này chúng tôi sẽ đi vào phân tích những nhân vật tiêu biểu trong hai tuyến nhân vật trên để làm nổi bật lên tính chất bi kịch của họ đồng thời phác họa bộ mặt của nhân vật lớn - lịch sử. Cũng thông qua đó khái quát lại cái tư tưởng chủ đề của tác phẩm cũng như những nhắn gửi đầy tâm huyết của nhà văn tới bạn đọc.
    2.3.2. Nhân vật bi kịch trong Dưới chín tầng trời.
Nhà văn Nguyễn Đình Thi khi tổng kết về nghề viết của mình đã từng nói: "Vấn đề trung tâm của nghệ thuật viết tiểu thuyết theo tôi là miêu tả những con người và tìm hiểu con đường đi của họ trong xã hội. Người viết tiểu thuyết nghĩ mọi vấn đề đều phải thông qua các nhân vật xuất phát từ nhân vật hơn là từ sự việc". (14 645) Điều này có lẽ rất đúng đối với Dưới chín tầng trời của nhà văn Dương Hướng. Có thể nói là thành công và sức mạnh của cuốn tiểu thuyết này chính là nhân vật. Mỗi nhân vật dù ở tầng lớp nào cũng hiện lên rất sinh động mang những nét cá tính riêng.
Những người dân làng Đoài.
Có thể nói đa số nhân vật trong tiểu thuyết Dưới chín tầng trời là những người dân làng Đoài. Tuy nhiên từ những số phận của những người dân nơi đây lại có sức khái quát phản ánh chung cho tất cả những biến động của đất nước. Một làng Đoài cũng như bao nhiêu làng quê khác ở miền Bắc Việt Nam đã trải qua một cuộc cách mạng và ba cuộc chiến tranh với những hậu quả của nó kéo dài của nó gắn với những khó khăn bế tắc trong thời kỳ hậu chiến rồi sau đó được giải tỏa trong thời kỳ đổi mới khi nước ta bước vào thời kỳ hội nhập và mở cửa. Những con người nơi đây trong cuộc hành trình của cuộc đời mình là sợi dây nối kết với những số phận của những kiếp người ở khắp mọi miền đất nước. Họ dù là người ra đi hay ở lại tất cả đều mang trong mình những nỗi đau của một thời đại không bao giờ có thể quên. Một thời đại với bao biến động dữ dội mà những ai sống trong thời đó không thể không có những va đập và bị hút vào vòng xoáy của nó hình thành nên những bi kịch mang tính thời đại. Có thể nói không một ai có thể thoát ra khỏi vòng kiềm tỏa của lịch sử. Và mỗi người dân làng Đoài dù ít hay nhiều đều mang trong mình những bi kịch của thời đại. Tuy nhiên họ có đững vững được trước những biến động của lịch sử hay không lại phụ thuộc vào cách ứng xử của họ với thời cuộc. Và điều này tạo nên những nét khác biệt trong mỗi số phận bi kịch của Dưới chín tầng trời.
Đọc tiểu thuyết Dưới chín tầng trời có lẽ ấn tượng đầu tiên với người đọc sẽ là gia tộc Hoàng Kỳ - là một gia tộc từ đỉnh cao danh vọng đến thẳm sâu của sự bất hạnh trong biến thiên của lịch sử. Có lẽ đây cũng là gia tộc đầu tiên phải hứng chịu những vòng xoáy của cơn lốc thời đại. Gia tộc Hoàng Kỳ giàu có nhờ vào việc buôn bán thuốc lào với các thương gia trong nước và cả những bạn hàng ở nước ngoài. Và đã có lần Bộ trưởng bộ ngoại thương Phan Anh về thăm gia đình Hoàng Kỳ. Tuy giàu có nhưng gia tộc Hoàng Kỳ lại sống rất có tình có nghĩa với bà con xóm làng. Mỗi năm đến ngày rằm tháng tám là ông Hoàng Kỳ Bắc lại trở về làng tổ chức hội đình Đoài để phục vụ bà con: "Đêm hội đình Đoài Nam và lũ trẻ được xem thắp đèn kéo quân thả đèn giời và nghe hát chầu văn"(24 45-46). Khi Hoàng Kỳ Trung lớn cũng như bao thanh niên khác theo tiếng gọi của đất nước lên đường đi kháng chiến. Thế nhưng gia đình này lại là nạn nhân của cuộc cải cách ruộng đất diễn ra ở miền Bắc. Gia đình Hoàng Kỳ Bắc bị quy oan là địa chủ cường hào việt gian phản động bị đưa ra đấu tố và phải chịu án tử hình nhà cửa của cải bị sung công và chia cho nhân dân. Mặc dù người dân làng Đoài đều mơ hồ nhận ra sự vô lí ở đây nhưng không dám kháng cự lại hoặc nếu  chống lại họ cũng sẽ bị cỗ máy lịch sử nghiền nát như gia đình Hoàng Kỳ. Một thời kỳ lịch sử đau thương đến bây giờ vẫn để lại nỗi đau đầy ám ảnh trong mỗi con người đã từng sống từng chứng kiến cơn bão tố của nó. Bà Hoàng Kỳ phải dùng cái chết để chứng minh cho sự trong sạch và bảo vệ danh dự cho gia đình. Và cái chết của ông bà Hoàng Kỳ cũng như sự phá sản của gia đình này đã để lại những vết thương khắc sâu trong lòng mỗi người dân làng Đoài. Có thể nói cái bi kịch của gia đình Hoàng Kỳ là do sai lầm của lịch sử đem lại - cái sai lầm mà các nhân vật đều cho là cái "tai nạn" của thời đại. Cái tai nạn đó ít nhiều tác động tới tất cả những người dân làng Đoài làm cho "méo mó què quặt tâm hồn con người"(24 469). Trong cơn bão táp của thời đại đó có lẽ người đọc sẽ ấn tượng với nhân vật Yến Quyên - con dâu gia tộc Hoàng Kỳ.
Là con dâu của  Hoàng Kỳ Bắc vợ của Hoàng Kỳ Trung mẹ của Hoàng Kỳ Nam Yến Quyên phải gánh chịu những tai biến của lịch sử đưa đến gia đình. Bị quy là gia đình địa chủ Hoàng Kỳ Trung lại đi kháng chiến biền biệt không về ở nhà một mình Yến Quyên phải chống chọi với những sóng gió của lịch sử mà đại diện là Trần Tăng đổ lên gia đình chồng. Khi đến làng Đoài với chức danh là cán bộ cải cách ruộng đất Trần Tăng mê đắm trước vẻ đẹp của Yến Quyên. Ông ta đã tìm mọi cách để chiếm đoạt cô từ dụ dỗ bằng những lời ngon ngọt đến những lời đe dọa: " Yến Quyên ơi! Anh đi khắp thế gian không gặp được người đàn bà đẹp như em. Em có biết tại sao anh phải liều cứu em và mẹ chồng em khỏi phải giam trong đình đêm qua không? Anh cứu em bởi em đẹp quá khiến anh không cầm lòng... Chiều anh anh sẽ tha tội cho cả bó mẹ chồng em nếu không anh bắn bỏ tuốt....."( 24 82). Nhiều lúc tưởng chừng như Yến Quyên không thể trụ vững nổi trước những sóng gió cứ dồn dập kéo đến nhưng Yến Quyên đã chiến thắng. Cô kiên quyết giữ vững lòng chung thủy đối với chồng và làm tròn nghĩa vụ của một người con dâu của gia đình Hoàng Kỳ. Không những thế Yến Quyên còn là người hăng hái tham gia các hoạt động xã hội. Là một người sống có tình nghĩa lại biết yêu thương đồng ruộng cô hiểu được con người cũng như mảnh đất nơi đây. Yến Quyên được dân làng Đoài bầu vào ban cán bộ của xã rồi làm chủ nhiệm xã bởi cô có "một tấm lòng bao dung một tình thương yêu thật sự với người dân làng Đoài nghèo khổ"( 24 341) mặc dù lí lịch của gia đình cô không được trong sạch. Là một người phụ nữ thông minh Yến Quyên đã phát hiện ra những sai trái những yếu kém cũng như những hạn chế trong cái phong trào hợp tác xã ở quê mình: "Từ ngày có hợp tác xã người nông dân dửng dưng với đồng ruộng. Làm ăn chểnh mảng ai cũng chỉ nghĩ làm thế nào để có nhiều điểm chứ không nghĩ làm thế nào để có nhiều thóc... Nông dân ta vốn  xưa coi ruộng đồng tấc đất tấc vàng thức khuya dậy sớm vì nó sống chết vì đất vậy mà bây giờ họ chẳng thiết tha gì với ruộng đồng"( 24 187). Và cô cũng hiểu nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là "cơ chế quan liêu ưa thành tích" của những người cán bộ đã làm "hư hỏng cả một thế hệ người nông dân xưa nay vốn cần cù một nắng hai sương. Nông thôn đang bị phá vỡ dần gốc rễ nền móng tốt đẹp đã có từ ngàn đời nay."( 24 193) Như vậy Yến Quyên đã thấy được những bi kịch đang diễn ra tại làng quê của mình. Đó cũng là cái bi kịch chung của làng quê Việt Nam thời cải cách. Yến quyên đã thẳng thắn nói lên quan điểm của mình trong buổi họp ban quản trị mở rộng của hợp tác xã và cả với Trần Tăng hiện đang là cán bộ huyện. Những nhận xét của Yến Quyên đã nói lên được thực trạng nông thôn Việt Nam thời bấy giờ - cái thời mà mọi sinh hoạt ở làng xã đều thông qua tiếng kẻng.  Và đau xót trước những tích cóp của những người nông dân qua bao đời đang bị cơn lũ hợp tác xã cuốn trôi Yến Quyên cố gắng đấu tranh chống lại dòng thác lũ đó để cố gắng giành giật lại. Nhưng cơn lũ quá lớn một mình Yến Quyên không thể chống cự nổi. Có thể nói con người Yến Quyên không có gì đáng chê trách. Cả thời thanh xuân Yên Quyên kiên quyết giữ tấm lòng kiên trung để chờ chồng và làm tròn phận sự của một người con dâu đối với gia đình Hoàng Kỳ bất chấp những sóng gió của thời cuộc. Cái bi kịch mà Yến Quyên phải gánh chịu cũng là cái bi kịch do thời đại đưa đến. Nhưng nhân vật này luôn lấy chữ trung làm lẽ sống: trung trực trung kiên trung hậu trung trinh... nên Yến Quyên đã vượt qua được những thăng trầm của lịch sử. Có thể nói Yến Quyên là nhân vật duy nhất vẫn giữ được nhân cách của mình khi ra khỏi cơn giông của thời đại. Và cô đã được đền bù xứng đáng. Con trai của Yến quyên Hoàng Kỳ Nam là một nhà báo có danh tiếng Tướng Hoàng Kỳ Trung luôn coi vợ mình là một niềm tự hào là niềm kiêu hãnh lớn nhất trong cuộc đời mình. Trong tiểu thuyết Dưới chín tầng trời Yến Quyên được đánh giá là nhân vật được xây dựng một cách toàn bích. Hay nói như nhà phê bình văn học Hoàng Ngọc Hiến Yến Quyên là "một nhân vật thánh thiện" một "Bông sen thơm ngát giữa bùn đất"(24 341). Yến Quyên hoàn toàn xứng đáng với lời khen ngợi của chồng - tướng Hoàng Kỳ Trung: "em xứng đáng là người phụ nữ Việt Nam anh hùng bất khuất trung hậu đảm đang".( 24 483)
Trong Dưới chín tầng trời còn một nhân vật cũng được coi là khá thánh thiện nữa chính là Hoàng Kỳ Nam. Có thể nói đây cũng là một trong những nhân vật hầu như không có gì đáng phải chê trách. Anh cũng là nhân vật duy nhất đi xuyên suốt chiều dài của tác phẩm giống như một sợi chỉ đỏ vô hình lắp ghép các mảnh đời của những số phận bi kịch lại với nhau. Và chính Nam cũng là một nhân vật mang trong mình những vết thương của thời cuộc. Ngay từ nhỏ Hoàng Kỳ Nam đã phải chứng kiến sự lụi bại của gia đình mình khi cơn lốc cải cách ruộng đất tràn đến. Nhưng lúc đó còn quá nhỏ Nam không thể trả lời được câu hỏi: "Ông nội không ác với ai sao mọi người lại ác với ông nội?" (24 55) và tại sao một người như Đào Kinh vốn rất yêu quý gia đình Nam giờ lại trở thành người đi bắt và giết ông nội mình. Tuy nhiên nỗi đau gia đình vẫn luôn ám ảnh trong tâm thức của Hoàng Kỳ Nam. Rồi khi lớn lên cuộc đời của Hoàng Kỳ Nam cũng gặp nhiều trắc trở. Khi đến tuổi mới lớn Nam đang háo hức tò mò lắng nghe những rung động của cảm xúc trong cơ thể cường tráng của mình thì một chuyện hiểu lầm xảy ra... (Còn nữa kỳ sau đăng tiếp)

More...

Bài thơ vui

By DƯƠNG HƯỚNG

Tình cờ vào nhà Trọng Bảo gặp bài thơ này xin được đón về làm kỷ niệm.

DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI - Bài thơ hai tác giả

lienson | 07 December 2008 10:52

          Bài thơ hai tác giả: 
                    Duoi chin tang troi
DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI

Thơ châm của TRỌNG BẢO và NGUYỄN ĐỨC THIỆN

         Bữa trước lạc vào nhà bác Dương Hướng người có tiểu thuyết BẾN KHÔNG CHỒNG nổi tiếng một thời nay lại có thêm tiểu thuyết DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI xôn xao không kém. Cuốn trước nổi tiếng vì được giải. Cuốn này thi nổi tiếng bằng con đường khác. Nó nằm giữa gianh giới "được phát hành" hay "không được phát hành". Tuy nhiên sau đó ơn "đổi mới" cuốn sách đã ra đời bằng con đường danh chính ngôn thuận. Sách bán chạy tác giả xin tái bản. Nhưng tác giả chưa kịp làm gì hay nói đúng hơn người quản lý còn chần chừ chưa cấp giấy phép thì cánh đậu nậu ra tay sớm hơn. Thế là giấy phép không cần nhà nước không có nguồn thu đương nhiên tác giả cũng đành nhìn cách đầu nậu hốt tiền từ sản phẩm mình làm ra.
         Nhà văn Hoàng Minh Tường mới đây cùng chung số phận. Lần này cánh đầu nậu còn nhanh hơn. Khi nhà văn Nguyễn Khắc Trường và nhà văn Hoàng Minh Tường còn chạy khắp Hà nội để thu hồi sách khi chưa có phép phát hành thì chợ trời đã ngổn ngang cuốn THỜI CỦA THÁNH THẦN do đầu nậu in lậu. Mới đây nhà văn Hoàng Minh Tường lên tôi chơi tặng tôi một cuốn THỜI CỦA THÁNH THẦN. Ông dặn đi dặn lại: "Sách thật phải có bìa gấp phái có chân dung tôi ờ bìa gấp. Còn bìa nhẵn láng và mất bìa gấp là sách giả đấy". Tôi phì cười. Nhà văn ơi sao mà ngây thơ thế. Người mua sách đâu có cần đâu là sách thật sách giả. Họ trả tiền thật đầu nậu nhận tiền thật. Chỉ có ông nhà văn biết sách mình thế nào là thật còn tiền... thật giả thế nào đố biết. 

         Hôm vào nhà nhà văn Dương Hướng thấy comment của Trọng Bảo thật lý thú tôi bèn nối dài ra và thành một bài thơ. Tôi lấy tên cuốn tiểu thuyết DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI của Dương Hướng đặt tên cho bài thơ. Chưa kịp hỏi ý kiến ý kiến bác Trọng Bảo mà ghép hai khúc lại thành bài thơ và lại ký tên chung nữa bác không giận chứ. Nếu giận tôi sẽ hạ xuống liền...

                        (Bài viết của Nhà văn Nguyễn Đức Thiện)


DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI
1. TRỌNG BẢO
Nhà văn dưới chín tầng trời
Mà sao lại cứ kêu giời làm chi?
Thôi thì bác cứ viết đi
Còn phần lợi nhuận có gì tính sau

Nhuận bút chẳng đáng là bao
Chỉ là béo bở bọn đầu nậu thôi.
Nó in lậu bác kêu trời
Bác kêu mặc bác tiền tươi nó cầm.   

2. NGUYỄN ĐỨC THIỆN
 
Không kêu thì bảo là câm
Kêu hoài kêu mãi thành hâm hâm rồi!
Có đứa còn bảo mình tồi
Hám danh đã có hám lời làm chi?
Thì đành cứ phải viết đi
Làm thân con vạc xá gì đêm hôm
Phận mình cái tép con tôm
Kêu trời nào biết đành ôm nỗi buồn.
Phen này ông quyết đi buôn
Mua sách đầu nậu bán luôn chợ trời
May ra còn kiếm chút lời
Còn hơn viết sách cho người ta buôn.
                   TB và NĐT 

GóP ý

Re: DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI - Bài thơ hai tác giả

Nguyễn Xuân Tư | 07/12/2008 13:49

Chủ nhật ghé thăm nhà và " bóc têm " Trọng Bảo cái chơi. He he !!! Chúc Trọng Bảo luôn vui khoẻ. Thân mến !

Gửi anh Nguyễn Xuân Tư

Trọng Bảo | 07/12/2008 14:40

Gửi anh Nguyễn Xuân Tư: Chúc anh ngày chủ nhật vui vẻ. TB cũng vừa mới ngắm xem phóng sự ảnh về khu thắng cảnh Hầm Hô của anh đẹp quá.

Re: DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI - Bài thơ hai tác giả

ngoclinhhmt | 07/12/2008 14:42

2 bài thơ hay và dí dỏm... Cảm ơn anh.
Chúc các anh luôn vui khỏe.
Chủ nhật có gì vui kể em nghe với anh Trong Bảo ui!

Re: DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI - Bài thơ hai tác giả

Nguyễn Đức Thiện | 07/12/2008 15:39

HÌ HÌ ĐANG VỪA ĐỌC VỪA CƯỜI ĐÂY ÔNG TRỌNG BẢO ƠI. BÊN NHÀ TÔI SỬA TÊN RỒI. CHO DANH CHINH NGÔN THUẬN CHỨ NHỈ. CHÚC KHỎE VÀ THĂM NHAU THƯỜNG XUYÊN NHÉ.

Gửi HM

trongbao | 07/12/2008 15:56

Gửi HM: Chúc em vui vẻ. Đây là bài thơ "phối hợp sáng tác" với nhà văn Nguyễn Đức Thiện tại nhà của lão Dương Hướng-nhà văn mà bọn anh hay trao đổi comment. Chủ nhật HN hôm nay nắng đẹp có nhiều chuyện lắm... he he...

Gửi anh Nguyễn Đức Thiện

Trọng Bảo | 07/12/2008 16:05

Gửi anh Nguyễn Đức Thiện: Em vẫn đọc của anh luôn đấy! Nhưng vì thấy ghi là nhà văn nên ngại comment chỉ có bên nhà Dương đại ca ở mỏ than Quảng Ninh thì hay tán gẫu và còn có cả một bài thơ khuyên bác ấy dù bọn đầu nậu nó hoành hành cũng đừng bỏ nghề cầm bút mà đi cầm xẻng... đào than.
Chúc anh luôn mạnh khoẻ.

Trạng thái của blog

    Tổng số bài viết: 368
    Tổng số góp ý: 2557
    Tổng số trackbacks: 0
  • Tổng số lượt xem bài: 41.511

More...

Dương Hướng người ghi mốc son...

By DƯƠNG HƯỚNG

DƯƠNG HƯỚNG NGƯỜI GHI MỐC SON CHO VĂN HỌC THỜI KỲ ĐỔI MỚI
Nguyễn Duy Liễm
 

Đã ngót hai mươi năm Tiểu thuyết Bến Không Chồng của nhà văn Dương Hướng ra đời vậy mà tới nay giá trị đích thực của nó vẫn là một cái mốc sừng sững! (tái bản 11 lần dịch ra tiếng pháp tiếng ý)
Muốn thấy được giá trị ấy... buộc chúng ta phải nhìn nhận lại hiện thực bối cảnh quá khứ.
Lúc ấy người cầm bút khi định đặt xuống trang sách thì trước tiên điều anh ta nghĩ đến là phải uốn phải nắn thế nào để có tác phẩm bảo đảm đúng tính... nguyên tắc hợp với thời cuộc. Đấy là cái mẫu sổ chung đặt sẵn. Nó khe khắt. Nhưng đó là cái quyết định chỗ đứng cho tác phẩm. Vậy mà viết Bến Không Chồng Dương Hướng đã nghiễm nhiện rẽ ngoặt. Tác phẩm của anh là một nhát gạch chéo vào cái lối mòn rỗng tuếch mà nhàm nhẵn ấy- Cái mà bấy lâu chúng ta những người cầm bút buộc phải tuân thủ để rồi anh cho ra cái giá trị về tầm cao tư tưởng của Bến Không Chồng và nó sừng sững tới nay !
Đọc lại Bến Không Chồng vẫn làm ta lặng đi ngồi suy ngẫm về sự "xé rào" táo tợn của anh. Như đoạn tả mụ Hơn con dâu nhà địa chủ Hào sau khi cha chồng bị xử tử để trả nợ máu cho nông dân chồng mụ vì phẫn chí thắt cổ mà chết. Đứa con năm tuổi bị đám trẻ con những ông bà nông dân bắt chước người lớn dựng đấu trường trói vào gốc cây dùng Súng cao xu đạn quả xoan bắn vào người thằng Tốn làm trò chơi: xử tử địa chủ. Xót con quá nhưng khiếp cái uy của "các ông các bà nông dân con" mà mụ không dám vào cứu con mình nên đành lòng nhờ vả đến Vạn- xã đội trưởng- một cốt cán là lòng cốt của cuộc cải cách ruộng đất.  Hỹ nghe lời cầu khẩn của mụ Hơn:
- "Con cắn rơm cắn cỏ con lạy ông... Xin ông hãy cứu lấy thằng Tốn... Nếu không các ông nông dân con sẽ giết chết nó... Nó không có tội gì.. Con xin hứa sẽ giáo dục thằng Tốn  sau này nó trở thành kẻ nghèo khổ..."
Đọc nó mà lòng chúng ta chao chát nhói lên... đau. Đau quá! Rồi khi nỗi đau chùng xuống ta tưởng mình như đang được rơi... Rơi tự do trong hụt hẫng... Chao ôi ! Sự mông muội- Sự ấu trĩ về một sai lầm nó... khủng khiếp quá...niềm tin bị sói mòn! Ta tưởng như mình bị một cú đập đánh bốp vào đầu... và cú đập đã làm ta tỉnh ra (!) (?)...Những đoạn văn ấy làm đảo lộn tất cả. Nó như sự cài đặt lại lập trình Dương Hướng đã mở đường cho văn học đổi mới bứt phá. Xoá đi. Để rẽ ngang một giai đoạn cho văn học đương đại Việt Nam nó chấm dứt giai đoạn người cầm bút chỉ biết thuyết trình và minh hoạ (!).
Chúng ta cũng phải thực sự biết ơn Nhà xuất bản tác phẩm mới của hội nhà văn lúc bấy giờ đã dám bứt phá vượt rào cùng nhà văn Dương Hướng để tác phẩm được ra đời. Và trân trọng ghi nhận sự mẫm cảm tinh tường công minh minh triết của hội đồng xét giải năm ấy- Người đã nâng đưa tác phẩm đến đúng vị thế để nó toả sáng giữa văn đàn (Giải thưởng hội nhà văn Việt Nam) Để rồi gần hai mươi năm sau mới có tiểu thuyết "Dưới chín tầng trời" được ra đời lại gây một tiếng sét thứ hai cũng làm chếnh choáng nghiêng ngửa cả văn đàn.
"Dưới chín tầng trời" lần này gây một cú sốc mạnh quá (?)
Phải vậy mà nó được nhà sản xuất bản Hội nhà văn ấn hành cho ra mắt bạn đọc đã hai năm rồi. Nó được dư luận bạn đọc và các nhà phê bình văn học râm ran bình luận. Nhưng vẫn chỉ là tiếng nổ âm nổ ngầm như thể cuộc thử nghiệm hạt nhân từ trong lòng đất. Còn tuyệt nhiên cho đến nay (20/7/2009) chưa thấy loạt bài bình luận nào xuất hiện mang tính chính thống tranh biện cho đến chốn đến nơi trên mặt nổi của văn đàn. Có chăng cũng chỉ một vài bài chạy quanh lấp lửng "vòng vo tam quốc". Phải chăng những người viết phê bình còn đang thăm dò nghe ngóng nên ngại không dám động tới cái ngòi nổ mà ta cứ gọi nó là những vấn đề nhạy cảm. Hiện tượng này làm người yêu mến và quan tâm đến văn học  nên buồn hay nên vui?
- Dương Hướng nói gì trong Dưới chín tầng trời mà văn đàn phải giả lơ giả tảng? Để dư luận cứ xôn xao mỗi người mỗi ý. Ai đã đọc "Dưới chín tầng trời sẽ thấu hiểu nỗi bi thương của gia tộc Hoàng Kỳ gia tộc Đức Cường. Gia tộc Hoàng Kỳ đã có người con lên cấp tướng mà vẫn không giữ nổi mạng sống cho cha mẹ mình. Còn gia tộc Đức Cường đã hiến cho cách mạng những hai nhà máy để cuối cùng phải tự vẫn ngay trong căn hầm bí mật nuôi giấu cán bộ cách mạng ở chính ngôi nhà của mình. Những nghịch cảnh mà tác phẩm đặt ra bắt người đọc phải quan tâm. "...Đám cưới chị Thu Cúc lại diễn ra trong cảnh tình cậu quý tử Đức Thịnh người nối dõi dòng tộc nhà ông ngày ngày vẫn phải cậm cạch nạng gỗ lò cò nhảy lên chiếc xe ba bánh rong ruổi đi bán báo kiếm sống và cô tiểu thư Thương Huyền xinh đẹp nhà ông lại phải lên rừng khai hoang. Ông Đức Cường soi xét lại bản thân soi xét lại mấy đời gia tộc ông có ai làm điều thất Đức đâu mà cả con trai con gái ông phải chịu cảnh lỡ dở một đời ngang trái. Càng ngẫm ông Đức Cường càng thấy đau đớn. Tất cả là tại ông chính ông đã làm các con ông khốn khổ chính ông là kẻ dại khờ ngu muội lái con thuyền gia đình đi sai hướng. Trước bàn tiệc chất ngất đồ ăn thức uống ông Đức Cường lặng lẽ nhấp từng ly rượu. Càng uống ông càng thấm thía sự đời..."...Ông Đức Cường đã không chịu nổi cái cảnh trái ngang diễn ra ngay trong ngôi nhà mình ngay trên mảnh đất tổ tiên   nên ông đã phải tìm con đường chết. "...Bà hãy ở lại với các con tôi đi đây. Vĩnh biệt! Vĩnh biệt cuộc đời này. Ông lo sợ sự chậm trễ sẽ bị vợ phát hiện nên ông cầm lọ thuốc ngủ đi ra mảnh vườn sau nhà. Mảnh vườn xưa hoang vắng chiếc ghế đá phủ đầy lá rụng. Âm thanh tiệc cưới của Thu Cúc vẫn vang lên bên tai ông. Ông bước tới gốc sầu riêng gạt lớp lá lâu ngày mục rữa lật mở nắp căn hầm bí mật từ hồi kháng chiến ông vẫn còn giữ lại phòng khi bất trắc xảy ra. Căn hầm này đã trải bao biến cố thời cuộc nó luôn là nơi che chở làm yên lòng người mỗi khi có sự. Trong chiến tranh căn hầm này đêm đêm đã từng đón những chiến sỹ cách mạng về nhận vũ khí lương thực đưa ra vùng giải phóng. Căn hầm này đã che chở cho thằng Đức Thịnh con trai ông bị thương trong chiến dịch Mậu Thân 68. Ông run rẩy dò từng bước căn hầm tối bưng xông lên mùi ẩm mốc. Từ ngày giải phóng căn hầm bị bỏ quên và hôm nay trong khoảnh khắc căn hầm lại bất chợt hiện lên rõ mồn một trong tâm trí ông. Lại một lần nữa căn hầm lại che chở cho ông giải thoát cuộc đời này..."
Đây là những điều đáng buồn cho thế thái nhân tình mà lẽ ra không đáng có. Và nguyên nhân trách nhiệm thuộc về đâu để niềm tin của những người như Đức Cường bị triệt phá? Nhà văn đang làm một cánh chim báo bão. Có người bảo:
- Dương Hướng viết Dưới chín tầng trời là anh đã dùng lối: Phản biện lịch sử.
Song lại có ý kiến phản hồi:
- Không! Dương Hướng không hề phản biện. Anh chỉ hiện thực hoá lịch sử trong tác phẩm quá trung thực đấy thôi. Bây lâu ta quen đọc một lối văn xuôi chiều viết nó nhà văn chỉ nhằm cho việc cổ suý tự khẳng định trước mà hướng sẵn bắt người đọc cảm nhận theo. Bây giờ đọc Dương Hướng nó lạ. Nó đi chệch "ren" ấy nên ta mới ngộ nhận là anh phản biện (!). Có chăng Dương Hướng chỉ gián tiếp phản biện lại cái khuynh hướng sáng tác định sẵn bấy lâu ta đi quen thành lối mòn. Tôi đã ngồi với Dương Hướng thật lâu bên tách trà để cởi mở với anh về nội dung cuốn sách về những vấn đề anh đưa ra mà đọc giả rất quan tâm. Trọng tâm cuốn sách là nhân vật Trần Tăng. Lâu nay người ta quen có cảm giác đụng đến Trần Tăng là đụng đến vùng cấm đất thiêng. Chuyện riêng tư của nhân vật này được xem như thuộc về "thâm cung bí sử". Bóc trần sự tha hóa của họ là đối mặt với một lực cản "vô hình". Nhưng Dương Hướng đã dám làm! Cái anh làm cho người đọc bất ngờ nhất là nhân vật Tuyết- sản phẩm tinh thần của Trần Tăng- (một thứ nô lệ tự nguyện) tưởng cô sẽ mãi là cái bóng của Trần Tăng . Nhưng anh đã làm bước ngoặt cho nhân vật này để cô rẽ ra thành một diện mạo riêng.Điều ấy đã làm lên thành công cho tác phẩm làm cho tác phẩm phần kết lung linh. Hãy nghe những lời phán xét của Tuyết với Trần Tăng: "Chiến công đầu tiên cũng là lỗi lầm đầu tiên của ông là giết chết ông bà Hoàng Kỳ Bắc phá tan gia tộc Hoàng Kỳ phá tan chùa Đông phá tan Đình Đoài. Để đến bây giờ kẻ phản bội tổ quốc như Đỗ Hiền lại phải về xin được xây dựng lại. Để đến bây giờ người dân làng Đoài đang đấu tranh đòi chính quyền phải trả lại cái tên làng Đoài trả lại nền đình Đoài xưa mà bây giờ chính là khu nhà đảng uỷ kia. Ông có thấy đau đớn khi thấy chính bàn tay của kẻ thù lại xây dựng lại những cái mà ông đã đập phá đi? Và những sai lầm tiếp theo thì không nói ông cũng rõ rồi. Ông đã biến người nông dân cần cù thành lũ lười nhác làm ăn dối trá phá tan nền móng gốc rễ làng quê để dân tình đói rách phải bỏ làng mà đi như Đào Kinh như mấy mẹ con bà Cháo. Ông có biết ông đã đẩy hai thằng con rể người Tầu của bà Cháo phải bỏ về bên kia để hai đứa con gái bà ta phải goá chồng cho tới bây giờ? May mà đứa con gái lớn nhà bà Cháo nó đã bất chấp giấu được chồng con trong rừng chứ không thì cũng chịu hậu quả như hai cô em nó. Có lẽ chúng căm thù tới tận xương tuỷ nhưng may cho ông là chúng đâu có biết chính ông lại là kẻ chủ mưu phá tan gia đình chúng.
- Thôi thôi đừng nói nữa Trần Tăng khẽ rên lên run rẩy cô tưởng tôi bảo thủ không biết những việc làm tội lỗi của mình sao? Tôi biết hết biết ngay từ khi mình đang làm. Nhưng tôi cũng biết nếu tôi không làm thì thằng khác cũng làm mà thằng khác làm có khi hậu quả còn tồi tệ hơn cả tôi cô hiểu chưa?
- Vậy là cuối cùng ông vẫn đổ cho thời cuộc?
- Đúng vậy! Thời cuộc nó thế nên tôi đành thế. Có thế tôi mới là Trần Tăng hôm nay.
- Nhưng tôi lại cho rằng xã hội không có những người như ông thì thời cuộc sẽ khác con người sẽ bớt khổ.
- Ôi không ngờ cô chủ tịch xã của tôi lại có được tư tưởng lớn đến vậy..."
Dương hướng đã dám moi tới tận cùng gan ruột tâm địa nhân vật Trần Tăng và Tuyết. Chính nhận ra một thời sai lầm mông muội ấy mà Tuyết đã rẽ ngoặt. Cô dám đương đầu chịu trách nhiệm trước cộng đồng về hướng đi tiếp của mình. Cô tự tin để đặt chân lên "con đường mới". Điều này đã làm lên cái hay bất ngờ và sự thành công của tác phẩm. Tạo ra cái kết rất lung tập hợp được đầy đủ mọi gương mặt của các nhân vật trong cái ngày xã đón danh hiệu anh hùng nâng tác phẩm lên tầm cao giá trị tư tưởng.  Nhưng với nhân vật Đỗ Hiền có một số bạn đọc chưa được hài lòng. Họ cho rằng anh chưa "dám" đi đến tận cùng với nhân vật. Đỗ Hiền có một lý tưởng- mục đích sống rất rõ ràng! Như ông bà ta vẫn nói:"Được làm vua thua làm giặc" Đỗ Hiền phải làm giặc vì thua cuộc. Song một con người đã dưngj lên cho mình một lý tưởng thì không dễ gì anh ta chịu để bị đổ vỡ một cách dễ dàng như vậy- dù đó cũng chỉ còn trong ý tưởng. Tuy đã bị khuất phục song Đỗ Hiền chưa hẳn đã chấp nhận một cách ngọt ngào như trong "Dưới chín tầng trời" mà anh xây dựng. Đây còn là cả vấn đề lan giải...
Đỗ Hiền quay về với cội nguồn nó khác với quay về để tuân thủ tác phẩm còn hạn chế ở điểm này. (Tôi nói là hạn chế bởi chưa thâu nhận được sự đồng thuận của mọi đối tượng độc giả) Họ cho anh cố tình vo tròn trọn gói? Tự ý cưỡng chế nhân vật vào ý tưởng? Nghe vậy Dương Hướng không bối rối cũng không cần đắn đo anh trả lời như đã nghiền ngẫm sẵn: Anh đã hiểu như vậy là được. Chúng ta hãy tạm dừng nhân vật Đỗ Hiền lại ở đây. Vì anh đã biết nó còn là vấn đề nan giải...
- Vâng! vậy đấy.
Nhưng có ở gần anh mới biết rõ điều này:
- Để có Bến Không Chồng và Dưới chín tầng trời Dương Hướng đã phải  đánh đổi cá cược thế chấp cả cuộc đời mình đấy (.)
Xoay quanh những tác phẩm của anh xin dẫn ra một vài chuyện đã thành giai thoại.
- Sau khi tiểu thuyết Bến Không Chồng in ra. Một hôm Dương Hướng đang ngồi trong phòng làm việc thì có một người đàn ông tìm đến. Được người chỉ dẫn tận nơi nhưng thấy anh ông ta vẫn cẩn thận hỏi: "Dạ  Thưa. Anh có phải là nhà văn Dương Hướng không ạ? Giây phút ngạc nhiên trước sự xuất hiện đường đột của người khách lạ qua đi là anh xởi lỏi: "vâng. Tôi là Dương Hướng ! Mời bác ngồi sơi nước"
Người khách vẫn cẩn trọng hỏi lại: "Có phải anh là tác giả của tiểu thuyết Bến Không Chồng ạ?" "Vâng. Tôi viết".
Khi biết chắc mình đã gặp đúng tác giả Bến Không Chồng người khách càng trở nên xúc động. Sau mươi phút xin được trao đổi chuyện trò ông rút ra một Chiếc phong bì nâng bằng cả hai tay đưa lên trước mặt Dương Hướng. Giọng ông ta rưng rưng: "Xin anh nhận cho. Đây là tấm lòng của tôi. Nó không nhiều đâu. Nó chỉ mang tính tượng trưng để tỏ lòng biết ơn của bạn đọc trước sự sáng tạo của anh đã tái hiện lại một quá khứ... Tác phẩm Bến Không Chồng đã làm vơi dịu đi những gì vẫn cộm trong tôi- một kẻ trong cuộc chưa thể tự giãi bày..."
Có lẽ câu chuyện hi hĩu: Nhà văn được nhận nhuận bút từ tay độc giả này nó xứng đáng là một giai thoại văn học để văn đàn ghi nhận mãi mãi.
Song Dương Hướng cũng nhận được không ít sự phản ứng khác sau khi tác phẩm được dựng thành phim.
Làng Đoài trong tiểu thuyết chính là khung cảnh bối cảnh thực của cái làng An Lệnh- xã Thuỵ Liên- huyện Thái Thuỵ- Thái Bình của Dương Hướng được anh bê nguyên vào tác phẩm. Xem phim xong người làng này nhận ra ngay những nhân vật được thể hiện qua phim đó chính là hình ảnh cha ông thậm chí bản thân họ được Dương Hướng khắc hoạ miêu tả quá sống động. Những nhân vật được đề cao thì tìm nhà văn để chúc mừng hỉ hả. Còn kẻ bị lột tả phơi bày trong nhân vật phản diện lại hậm hực cay cú: "ông ác quá đấy. Ông bê luôn cả chuyện của gia đình tôi mà đưa vào tiểu thuyết- vào phim.
Vậy cái tinh chất mà Dương Hướng chắt lọc từ đâu để có Bến không chồng và Dưới chín tầng trời?
Nhìn Dương Hướng chắc nịch và vẫn mộc mạc nguyên bản như thể lão thợ cày vừa bước ra từ cánh đồng chua mặn của làng Đoài bạn bè trêu:
- Bốn mươi năm hết quân đội lại đến ngành Hải quan ra công cải tạo và cả lớp lớp hào quang vinh danh bao phủ mà vẫn không làm thay đổi được cái tạng nông dân một cục của ông. Nhưng đây hình như lại là chất liệu chính để tạo lên thứ phong cách rất riêng của một nhà văn luôn "dương hướng" ?!
Nhắc đến điều này tôi lại nhớ đến chuyện xảy ra năm vừa rồi khi Đất khách- truyện ngắn của anh lần đầu được đăng trên văn nghệ Hạ Long đã làm cho dư luận một phen xôn xao khiến văn đàn đất mỏ sôi lên sùng sục:
Người thì bảo: Truyện hay mang tầm nhân loại. Vấn đề mà Dương Hướng đề cập nó không phải của một dân tộc một quốc gia mà nó vượt qua mọi biên giới để cảnh báo một hiện trạng buộc cả nhân loại phải quan tâm- Vì trọng nam khinh nữ mà bao con người bị đẩy vào bi kịch tự nhẩy vào bi kịch....
Có người không nghĩ vậy: Họ cho rằng chuyện Đất khách của Dương Hướng đã thoá mạ nhân cách người phụ nữ Việt Nam. Bêu riễu (...) Tác giả mượn Đất khách để tuyên truyền xes. Vậy mà Văn nghệ Hạ Long cho đăng ngay trang nhất nhân ngày báo chí Việt Nam là không thoả đáng. Không chỉ dư luận mà còn có cả đơn thư kiến nghị lên đến Chủ tịch HVHNT Quảng Ninh. Chỉ đến khi tạp chí văn nghệ quân đội trao tặng thưởng "Truyện ngắn hay nhất của năm 2007" thì  mọi chuyện mới yên.
Dương Hướng không một lời thuyết trình minh giải. Anh chỉ nói trong lúc vui vẻ với bạn bè: Không sao. Mỗi người đều có quyền cảm nhận của riêng họ.
Gần đây lại xì tiếp ra một chuyện nữa: "Đường chân trời" truỵện ngắn của tác giả trẻ Vũ Thị Hạnh đăng trên văn nghệ Hạ Long- Dương Hướng là người thẩm định biên tập. Truyện nói về khát vọng thăm thẳm của một người đàn bà và một đứa con tật nguyền mong ước gặp lại người đàn ông của đời mình sau nhiều năm xa cách từ sự kiện biên giới giữa hai nước Việt- Trung năm 1979. Câu chuyện xoay quanh một tháng tù mãn hạn gốc Hoa và Miên người đàn bà lầm lỡ làm nghề hót rác. Họ gom những gì còn lại của cuộc đời mang đến cho nhau hết sức chân tình lương thiện. Kết cục của mối tình bất đắc dĩ ấy cho họ một hạnh phúc cỏn con- Đứa con tật nguyền. Hồi....chia xa. Biên giới mở lại với bao sự kiện nghe thì sán nạn lắm. Vậy mà người đàn bà và đứa con tội nghiệp lại cứ phải khắc khoải đợi chờ ngày xum họp trong mong manh thăm thẳm tị hiềm....(?)
Truyện đăng lên có người bảo nó có vấn đề (.)
Thế là văn đàn lại một phen xôn xao. Bạn văn từ mọi miền đất nước nhiều người lên tiếng. Họ đồng quan điểm với cái nhìn nhân sinh nhân bản của tác phẩm. Đồng tình với Dương Hướng dám đường đường tỏ rõ quan điểm bảo vệ cho một tác phẩm văn học đích thực bị một số ít người chẳng hiểu vì động cơ gì lại nhìn méo mó suy diến sai lệch như cái thời cải cách ruộng đất.
Nhận trách nhiệm trước HVHNT Quảng Ninh hàng ngày phải ngồi thẩm định hầu hết văn xuôi của hội viên và bạn văn cả nước gửi về. Công việc chiếm rất nhiều thời giờ của anh. Vậy mà hễ cứ có sự kiện "nóng" xảy ra là đã thấy có anh lên tiếng.
Sự kiện đáng nhắc đến gần nhất là tập phóng sự ảnh và bài viết "Con quái vật bên bờ Bái Tử Long" in trên báo văn nghệ Trung ương phản ánh quyết liệt về việc nhà máy Xi măng Cẩm Phả xả khói bụi ra môi trường.
Nhà máy Xi măng Cẩm Phả được xây dựng ngay mép biển nơi giáp ranh giữa Hạ Long và Bái Tử Long. Nhà máy được quảng bá là được xây dựng với thiết bi hiện đại tân tiến nhất thế giới. Nhà báo Nguyễn Minh Triết đã có bài viết hết sức thuyết phục để khẳng định nó không ô nhiễm cho môi trường. Nhưng buồn thay giờ đây mỗi khi khí núi toả ra hoặc những chiều trời đầy cơn những đêm thức dậy đột ngột nhìn ra người dân thị xã Cẩm Phả lại thấy ống khói của nó toả khói mù mịt lên trời. Và nỗi bức xúc của người dân nơi đây dâng thành tiêu điểm.
Biết cả đấy. Nhưng các nhà báo chuyên nghiệp ẩn quanh khu vực vẫn giả ngơ vì không muốn đụng độ với những vấn đề ... tế nhị để được an bài. Tôi được biết sau bài viết "Con quái vật..." của Dương Hướng tung ra đã có vài phóng viên từ Hà Nội đã nhảy xuống Quảng Ninh tìm hiểu sự tình hư thực rồi sẽ ra sao. Chẳng biết bằng cách nào từ khoảng cách gần 30 Km (Hạ Long- Cẩm Phả) mà Dương Hướng vẫn rình thâu được hàng chục tấm ảnh những lúc nhà máy đang tự do xả khói thổi bụi một cách rất đương nhiên rất thản nhiên ra giời đất núi non biển khơi trong lành. Phóng sự của anh đã buộc các ngành chức năng vào cuộc. Nhà văn Dương Hướng là người đi đầu dũng cảm không chỉ sẵn sàng bảo vệ cho những tác phẩm văn học đích thực ra đời mà anh còn chấp nhận đương đầu với những điểm nóng- những tiêu điểm đang diễn ra giữa cuộc sống cộng đồng.
Nhân sự kiện này ngày 10/7 vừa qua Câu lạc bộ văn thơ Cẩm Phả tổ chức buổi gặp mặt hội viên trong câu lạc bộ và hàng trăm bạn bầu khắp...trong tỉnh. Họ có nhã ý mời nhà văn Dương Hướng. Họ chờ đón để tặng hoa tỏ lòng ái mộ anh. Vậy mà anh lại từ chối không sang. Anh điện cáo từ: " Có gì đâu mà mà các bạn phải làm cho rôm chuyện. Chẳng qua là cái tính mình nó thế. Ai hiểu cho thì mừng ai không hiểu thì đành chịu."

More...

Nói cùng Dương Hướng

By DƯƠNG HƯỚNG

Thơ tặng anh Dương Hướng

Lưu Quốc Hòa
Nói cùng Dương Hướng

Ngồi bên trang giấy trắng một mình
Tôi hoảng loạn trước bao điều nhân thế
Những khát vọng như sóng gầm cửa bể
Liệu có cuốn đi lâu đài cát dã tràng
**********

Tôi đã thề trước những Miếu thiêng
Đền Miếu ấy giờ hoá thành đống mối
Bao sinh linh vẫn còn bái lậy
Khấn vô vi bên những thứ vô vi
******

Nhà văn ơi!Trang viết nói điều chi
Trồng hoa giữa cánh đồng khô hạn
Giọt nước nhỏ nhoi thấm vào sa mạc
Liệu có làm nên hoa trái mùa màng
************
Trước các anh tôi nhỏ bé vô cùng
Trời thì cao đất bằng thì rộng quá
Con chim chích bắt sâu trong tán lá
Đơn lẻ tháng ngày - Con chích nhỏ tìm sâu

More...

TỪ BẾN KHÔNG CHỒNG ĐẾN DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI

By DƯƠNG HƯỚNG



                                                                                                      
          
TỪ BẾN KHÔNG CHỒNG ĐẾN DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI
Bài viết của giáo sư Phong Lê về hai cuốn tiểu thuyết của Dương Hướng có tựa đề " Từ bến không chồng đến Dưới chín tầng trời" Bài viết này giáo sư đã gửi báo Văn nghệ trẻ nhưng chưa thấy quý báo dùng. Kể cả các bài viết "Cách nhìn của Dương Hướng trong tiểu thuyết dưới chín tầng trời" của giáo sư Hoàng Ngọc Hiến bài "Bi kịch lạc quan" của nhà phê bình Bùi Việt Thắng bài " Cảm nhận khi đọc tiểu thuyết dưới chín tầng trời..." của Nguyễn Duy Liễm bài "Dưới chín tầng trời-bức tranh hoành tráng" của Hữu Tuân  đã gửi đi các báo nhưng tất cả đều rơi vào im lặng. Tôi xin phép giáo sư  Phong Lê đưa bài này lên trang nhà để bạn đọc tham khảo. 

More...

Gửi DƯƠNG HƯỚNG

By DƯƠNG HƯỚNG

Sau bài viết "Chỉ còn biết kêu trời" của tôi vừa được đưa lên trang nhà tác giả Thành Nam đã có bài thơ góp vui xin được đưa lên trang chủ để bạn đọc thưởng thức 

 Gửi Dương Hướng - nhà văn dưới đất!

Tranh vũ công Điền

Kêu giời- giời biết kêu ai
Người viết Thành Nam
Tại sao lại đi hỏi Giời?
Toàn chuyện viết dưới gầm Giời - hiểu chưa?
Chuyện của Giời - thì Giời thưa
Những chuyện dưới đất - Giời chưa biết gì
............................................

More...

Bi kịch lạc quan "Dưới chín tầng trời"

By DƯƠNG HƯỚNG

Bài viết của nhà phê bình Bùi Việt Thắng đăng trên tạp chí hội nhà văn Việt Nam số tháng 10/2008 về tiểu thuyết "Dưới chín tâng trời" tôi post lại lên trang nhà để bạn đọc tham khảo
 Bi kịch lạc quan

BI KỊCH LẠC QUAN

 
TRONG "DƯỚI CHÍN TẦNG TRỜI"
   Bùi Việt Thắng

ơ             Tôi cứ hình dung khi viết tiểu thuyết Bến không chồng (xuất bản 1990 Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 1991) Dương hướng giống như một ông chủ nhiệm hợp tác xã nông nghiệp cấp cao thời bao cấp - ngày đêm lặn lộn với cơ sở và lúc nào cũng trăn trở với vấn đề "tam nông" (nông thôn - nông nghiệp - nông dân). Từ đấy đến nay đã ngót hai mươi năm vẫn viết nhưng dường như "ông chủ nhiệm" này cứ luôn ấp ủ một cuộc bứt phá ngoạn mục hơn nghĩa là viết một tác phẩm quan trọng hay nhất của đời cầm bút. Tôi thấy Dương Hướng có cái tâm thế sảng khoái và cái tư thế tự tin khi Dưới chín tầng trời ra mắt bạn đọc (cuốn sách còn rất nóng hổi vì in và nộp lưu chiểu quý IV năm 20007). Dương hướng bây giờ không còn "bùi xùi" như độ viết Bến không chồng mà đã trở nên đĩnh đạc sang trọng như một vị Tổng Giám đốc một tổng công ty ăn nên làm ra và có thương hiệu. Có thể đoán rằng cái cấu tứ của Bến không chồngTrần gian người đời (Hai cuốn tiểu thuyết in liền trong hai năm 1990 và 1991) là cái "xương sống" cái "cốt tuỷ" để Dương Hướng tiếp tục triển khai mở rộng đào sâu và nâng tầm lên với một bút lực mới trong Dưới chín tầng trời. Ai đó nói chí lý rằng: "Không phải là nhà chép sử mà chính nhà văn là người chép lại lịch sử cuộc đời".

     Dưới chín tầng trời là một cuốn tiểu thuyết "ròng ròng sự sống" và xây cất được những tư tưởng thời đại thể hiện sinh động trong những số phận bi kịch - nhưng là những bi kịch lạc quan - Từ Trần Tăng Đào Kinh Măng Hoàng Kỳ Trung Yến Quyên Tuyết đến Hoàng Kỳ Nam Thương Huyền Thu Cúc Đào Vương...Sở dĩ tôi nói đến những bi kịch lạc quan trong Dưới chín tầng trời là vì đồng thuận với ý kiến của Hoàng Ngọc Hiến trong bài viết in cuối tiểu thuyết của Dương Hướng: "Đây là cách nhìn truyền thống của Phương Đông: Thấy Dương trong Âm cái Sống trong cái Chết cái Dũng trong cái Hèn Phúc trong Hoa Thiện trong Ác Tích cực trong Tiêu cực. Dưới chín tầng trời là một tiểu thuyết toàn bích về những góc khuất của lịch sử - những góc khuất này thể hiện qua nhiều nhân vật có tính cách số phận và hơn thế tạo ra được những ám ảnh nghệ thuật. Vì thế có thể nói rằng Dưới chín tầng trời không có nhân vật chính mà lịch sử mới là nhân vật chính và nó được hoá thân vào những cá nhân cụ thể những thân phận hay kiếp người từ Trần Tăng ở "ngôi cao" đến Hall - một cựu binh Mỹ từng tham chiến ở chiến trường Việt Nam đã xuất hiện ngay chương 1 của tiểu thuyết. Lịch sử từ trước đến nay vẫn được xem như là một cái gì sáng rõ lojic và trung thực. Nhưng nếu nhìn lịch sử qua thân phận cá nhân thì sẽ thấy nó cũng có khía cạnh: "mù mờ" phi lý và không chính xác. Chẳng hạn nếu nhìn lịch sử hiện đại qua nhân vật Trần Tăng ta sẽ thấy rõ và sâu hơn tính phi lý tính ngẫu nhiên và thậm chín cả cái "hư vô" của nó. Ở chương kết (chương 33) nhân vật đi suốt tác phẩm và chi phối hoạt động của nhiều nhân vật khác - Trần Tăng - chết đột quỵ. Trước lúc chết ông ta đã "lần đầu tiên trong đời Trần Tăng mới thực sự cảm thấy tin vào điều gì đó trong cõi hư vô". Con người này đã "ngộ" ra chân lý ở giờ phút cận kề cái chết - như vậy đó là một bi kịch lạc quan.

    Mỗi nhân vật của Dưới chín tầng trời là một thân phận trĩu nặng một vấn đề của nhân tình thê thái. Hoàng Kỳ Nam nếu có thể nói là nhân vật được tác giả thổi vào cái nhiệt hứng của mình khi viết Dưới chín tầng trời  cũng bởi anh ta là một nhà báo nhà văn. Những kinh nghiệm sống và kinh nghiệm ngề nghiệp của nhà tiểu thuyết được gửi gắm vào nhân vật này. Hoàng Kỳ Nam là một nhân cách - một cá tính tự do đã đi tới những quyết định vừa táo bạo vừa đau đớn: bỏ vợ (Tuyết) và bỏ nghề (nghề báo) để sống bên Thương Huyền: "Nam âm thầm sống bên Thương Huyền trong tâm trạng mơ hồ nửa hưa nửa thực. Trong tâm trí Hoàng Kỳ Nam nảy nở bao nhiêu chiêm nghiệm lớn lao về một cuốn tiểu thuyết mà Nam nung nấu. Nam muốn nói tiếng nói của mình muốn có quan điểm riêng của mình". Xét ở một phương diện nào đó thì cuộc đời của Hoàng Kỳ Nam cũng là một bi kịch lạc quan của một con người một đời phấn đấu và dám sống vì mình.

    Những bi kịch lạc quan người đọc có thể nhìn thấy rõ qua số phận các nhân vật khác trong tiểu thuyết như Hoàng Kỳ Trung Yến Quyên Tuyết Đào Vương Măng....Đúng là mỗi người một vẻ mà mười phân chưa vẹn được mười.

    Bi kịch lạc quan trong tiểu thuyết của Dương Hướng rõ ràng là có tác dụng "tẩy rửa tâm hồn" con người.

     Dưới chín tầng trời  của Dương Hướng là một cuốn tiểu thuyết đậm chất  sử thi và tâm lý. Lâu nay là một số người cho rằng thười đại của sử thi trong văn chường đã "hết thời" nhường chỗ cho văn chương đời thường. Những thực tế thì sử thi vẫn còn đất sống và đôi khi còn có sức tung hoành công phá. Nói tiểu thuyết mới của Dương Hướng đậm chất sử thi và tâm lý hoàn toàn có cơ sở. Tác phảm được mở ra với một thời gian dài (ngót nửa thế kỷ) và một không gian rộng (khắp mọi miền đất nước chưa kể nhân vật Hall như là một địa diện của một không gian sống khác ngoài lãnh thổ) và tâng tầng lớp lớp nhân vật (từ Hoàn Kỳ Bắc Hoàng Kỳ Trung đến Hoàng Kỳ Nam...). Một hình ảnh đời sống trọn vẹn đa chiều và phức tạp từ "thượng đỉnh" tới "hạ giới"...Như vậy có thể tiểu thuyết của Dương Hướng có tính sử thi. Cái khéo của người viết tiểu thuyết là đan cài  lịch sử - sự kiện và lịch sử tâm hồn điều đó tạo nên một cấu trúc đặc biệt phức tạp đòi hỏi nhà văn phải có tay nghề cao để xử lý chất liệu điều khiển nhân vật và tổ chức  các lớp lang của tác phẩm. Hãy lấy một nhân vật của tác phẩm - Trần Tăng - làm ví dụ. Nhân vật này đại diện cho kiểu người quyền lực (và tha hoá về quyền lực). Bước đường công danh (hay là quan lộ )của ông ta gắn với những biến cố lịch sử ghê gớm của đất nước: Cái cách ruộng đất - chiến tranh - hoà bình và đổi mới xã hội. Chưa hết ông ta còn dính dáng đến Đào Kinh và Măng .. Trần Tăng là một góc khuất lớn nhất của nhân vật lịch sử (nếu như ta coi lịch sử là một nhân vật chính của tác phẩm). Có thể coi Trần Tăng cũng là một đại  biểu của "thời xa vắng" như nhân vật Giàng Minh Sài của Lê Lựu trong tuyể thuyết Thời xa vắng . Những nhân vật này cúng nổi hình nổi khối về tâm lý nói cách khác là nhà tiểu thuyết đã chỉ ra được cái "biện chứng tâm lý" trong tính cách và số phận của nó. Con người quyền uy ngang trời ấy đến lúc cũng cạn kiệt sức sống và không thoát khỏi quy luật :sinh -lệnh - lão - tử" của thế gian này. Nó là định mệnh nó là quả báo cuối vùng nó là hư vô "Anh Câm chỉ cho Trần Tăng tìm tới ngôi mộ của Hoàng Kỳ Bắc rồi cúi xuống đẩy xe khoai lang lên mặt đường. Trần Tăng ngồi thụp bên ngôi mộ Hoàng Kỳ Bác. Tay ông run run với nắm cỏ khô đốt cho ngọn lửa cháy bùng lên để châm hương. Mắt ông hoa lên nhìn khói bay lên không trung. Bất chợt một luồng gió lộng lên tạt cả khói và tàn hương vào mắt vào miệng làm ông ho sặc sụa (...). Trần Tăng kinh hoàng nhìn lên bầu trời(...) . Trần Tăng run rẩy nghĩ rằng ông trời đang trừng phạt mình". Đó cũng là lúc "Lần đầu tiên trong đời Trần Tăng mới thực sự cảm thấy tin vào điều gì đó trong cõi hư vô" (trang 499 và 500). Trần Tăng quả thực là một "ca tâm lý" phức tạp ở con người này vừa có ác quỷ vừa có  thánh thần vừa có phần đời sống bẻ gãy tan tành. Quá trình tâm lí của nhân vật Trần Tăng (cũng như các nhân vật khác) đã làm cho chất sử thi của tiểu thuyết  Dưới chín tầng trời thêm vững vằng bề thế.

    Đọc dưới chín tầng trời tôi thấy vui mừng về cách viết của Dương Hướng: chuyển từ bản năng chân phương (trong Bến không chồng) Tới sự hoà quyện giữa bản năng và trí tuệ trong tiểu thuyết mới này. Đó là một quá trình rèn luyện phấn đấu không ngừng để tích luỹ vốn sống vốn nghề nghiệp. Ở vào độ tuổi "lục tuần" Dương Hướng quả thật đẫ bình tĩnh tự tin khi trình bày những tư tưởng lớn về đời sống bằng văn chương. Tôi đoán sẽ có một số ít người "xì xầm" về Dưới chín tầng trời ở điểm này hoặc điểm kia (vấn đề quyền lực và bi kịch vấn đề định mệnh - quản báo vấn đề hư vô - cái vô nghĩa lý của cuộc đời... ) Nhưng tôi vẫn nghĩ rằng bao trùm lên từng câu chữ hình ảnh sự kiện nhân vật là niềm tin vào con người. ở chương cuối (chương33 với tựa đề Con đường mới) có người cho đó là một kết thúc"có hậu" không cần thiết và nếu trở thành một biểu tượng văn chương thì đó là "một biểu tượng vặt không hơn không kém" (Hoàng Ngọc Hiến). Tôi nghĩ khác Dương Hướng là con người có hậu nên đã tìm đến một cách kết thúc tiểu thuyết của mình theo cách này. Kết thúc này cũng gần với Bến không chồng khi Vạn chết thì Hạnh và con mình (của Vạn) mới bắt đầu sống cuộc đời mới. Tinh thần nhân vật của tác giả đã kiến tạo nên bằng nghệ thuật những bi kịch lạc quan trong tiểu thuyết Dưới chín tầng trời./.

  Hà Nội tháng1 năm 2008
  B.V.T                  
  


01/11 2008 Posted to Bạn bè viết về Dương Hướng 

More...

Mắt kém rồi

By DƯƠNG HƯỚNG

 Có vài nhời với Trọng Bao Dương Hướng tôi vào tuổi u60 mươi rồi mát mũi kèm nhèm làm nghề gì bây giờ cũng chẳng ăn nhằm chi. Nhưng dù sao cũng pót bài này lên cho bạn cùng vui he...he...
 
  • Trong Bao 09/27 2008 | 18:03

    Nghe tin bác định chuyển nghề nên em có bài thơ gửi tặng:
    Gửi bác Dương Hướng:
    Ở Quảng Ninh nhưng bác đừng đi đào than
    Mà mong bác hãy cứ viết văn
    Nhiều "Bến không chồng" còn chờ bác
    "Dưới chín tầng trời" vẫn gian nan
    Bác cũng đừng nên dắt trâu cầm cày
    Nông dân mất ruộng thất nghiệp đầy
    Bác cũng chả nên mua thuyền sắm lưới
    Biển sông ô nhiễm cá lạc bầy.
    Theo em thì bác cứ viết văn
    Chẳng giàu nhưng cũng sẽ đủ ăn
    May vớ được "... đàn bà trên bãi tắm"
    Còn cải thiện mắt thêm mấy lần...

  • More...